.
.
.
.
Teljarinn-29jul2014-1
Yfir sumart√≠mann m√° fylgjast me√į g√∂ngum fiska um teljarann
.

 
P1090169
Teljarinn er sta√įsettur √° m√≥ts vi√į
virkjunina √≠ Elli√įa√°rdalnum √≠ Reykjav√≠k

√Ėrl√∂g √≠slenskra laxastofna eru n√ļ √≠ h√∂ndum al√ĺingismanna

  • Sko√įa sem PDF skjal


                 √Ėrl√∂g √≠slenskra laxastofna                   eru n√ļ √≠ h√∂ndum al√ĺingismanna

                                J√≥hannes Sturlaugsson

        Grein sem birtist √≠ vef√ļtg√°fu Fr√©ttabla√įsins 31. ma√≠ 2019

    Greinin var send √° alla al√ĺingismenn 31. ma√≠ og aftur 12. j√ļn√≠

 

Vir√įing √≠slenskra r√°√įamanna vi√į n√°tt√ļru landsins √° a√į vera sj√°lfs√∂g√į en ekki valkr√¶f dygg√į. Gera ver√įur √ĺ√° kr√∂fu til r√°√įamanna a√į √ĺeir s√Ĺni n√°tt√ļru √ćslands a√į minnsta kosti s√∂mu vir√įingu og rekstri √ĺeirra fyrirt√¶kja sem stunda sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land. Fr√≥√įlegt er a√į horfa upp √° √ĺ√° sta√įreynd a√į √ĺau fyrirt√¶ki eru me√įh√∂ndlu√į eins og √ĺar fari sprotafyrirt√¶ki sem √ĺr√¶√įi √≠ rekstri s√≠num brautir n√Ĺsk√∂punar en ekki a√į √ĺar fari gamalgr√≥in erlend st√≥rfyrirt√¶ki sem hafa stunda√į sl√≠kt eldi um langan aldur. St√≥rfyrirt√¶ki sem √≠ s√≠nu f√∂√įurlandi √ĺykir e√įlilegt a√į borga fullt ver√į fyrir eldisleyfi, √ļttektir og eftirlit en h√©rlendis ver√įur a√į sl√° √≠ p√ļkk me√į skattf√© almennings svo √∂ruggt s√© a√į eigendurnir missi ekki √ļr svefn. St√≥rfyrirt√¶ki sem √≠ eigin f√∂√įurlandi st√¶ra sig af √ĺv√≠ a√į tileinka s√©r √°byrgar eldisa√įfer√įir sem eru a√į ry√įja s√©r til r√ļms - st√≥rfyrirt√¶ki sem h√©rlendis eru h√¶st√°n√¶g√į me√į a√į notast vi√į √≥√°byrgt eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. A√įfer√įafr√¶√įi sem felur √≠ s√©r erf√įabl√∂ndun √≠slenskra laxastofna fr√° hendi norsk√¶tta√įra eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um og einnig aff√∂ll n√°tt√ļrlegra laxa og g√∂ngusilunga fyrir tilstilli laxal√ļsar sem runnin er √ļr √ĺeim kv√≠um.

√Ā n√¶stli√įnum √°rum hefur me√į fulltingi stj√≥rnvalda veri√į byggt upp eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. √ěa√į hefur veri√į gert √°n √ĺess a√į e√įlileg krafa hafi veri√į ger√į um a√į lagaumhverfi√į trygg√įi svo sem unnt v√¶ri a√į s√° i√įna√įur gengi ekki √° tilvistargrundv√∂ll n√°tt√ļrulega stofna lax og g√∂ngusilungs. √ć lj√≥si √ĺess hef√įi m√°tt halda a√į lagafrumvarp √ĺa√į sem n√ļ er √≠ me√įf√∂rum Al√ĺingis (√ěingskjal 1060 - 647. m√°l), sem marka skal starfsumhverfi laxeldis √≠ opnum sj√≥kv√≠um, hef√įi sj√°lfkrafa fali√į √≠ s√©r a√į √ĺar yr√įu trygg√įar svo sem ver√įa m√¶tti var√ļ√įarr√°√įstafanir gagnvart n√°tt√ļrunni sem s√° i√įna√įur vegur svo mj√∂g a√į - en svo var ekki. √ěann 20. ma√≠ birti  atvinnuveganefnd Al√ĺingis, sem s√©r um loka√ļtf√¶rslu frumvarpsins eftir a√į umsagnir hafa borist, breytingartill√∂gur meirihluta nefndarinnar vi√į frumvarpi√į. √ě√¶r √°herslur sem √ĺar birtust sta√įfesta hve skammt var gengi√į til a√į tryggja tilvistarr√©tt √≠slenskra laxastofna. Vegna √ĺessa √ĺ√° er deginum lj√≥sara a√į eina f√¶ra lei√įin til a√į ganga fr√° nau√įsynlegum breytingum √° frumvarpinu er s√ļ a√į fresta afgrei√įslu √ĺess til n√¶sta √ĺings. √ěannig er h√¶gt a√į koma √≠ veg fyrir a√į √ĺ√¶r mj√∂g svo alvarlegu brotalamir sem er a√į finna √≠ frumvarpinu ver√įi innlima√įar √≠ lagaumhverfi fiskeldis me√į tilheyrandi ska√įa fyrir √≠slenska laxastofna √° landsv√≠su sem og g√∂ngusilungsstofna n√¶st eldissv√¶√įunum. Nokku√į sem myndi me√į sk√Ĺrum h√¶tti ganga √≠ berh√∂gg vi√į √ĺ√° √°byrgu n√°tt√ļrurvernd sem √ćslendingar hafa kennt sig vi√į, og er √≠ reynd skylt a√į sinna me√į tilliti til √ĺeirra laga sem √ĺeir hafa undirgengist. Ef ekki er brug√įist vi√į me√į endurb√≥tum √° frumvarpinu √ĺ√° munu berskjalda√įir laxastofnar hverfa snemmhendis af sj√≥narsvi√įinu - og l√≠kt og saga sj√≥kv√≠aeldis √° Atlantshafslaxi s√Ĺnir, √ĺ√° munu einnig st√≥r sk√∂r√į ver√įa h√∂ggvin √≠ ra√įir annarra h√©rlendra laxastofna fari svo sem horfir.                                               
S√≠√įustu fj√∂gur √°r hefur greinarh√∂fundur vakta√į √°hrif sj√≥kv√≠aeldis √° lax- og sj√≥birtingsstofna √≠ √ĺremur √°m √≠ Arnarfir√įi. √ě√¶r ranns√≥knir m√∂rku√įu jafnframt upphaf √ĺess h√©rlendis a√į fylgst v√¶ri √°r fr√° √°ri me√į √°standi fiskistofna √≠ √°m √≠ n√¶sta n√°grenni eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. Greinarh√∂fundur var fyrstur til a√į benda opinberlega √° √ĺ√° alvarlegu galla sem er a√į finna √≠ n√ļgildandi √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar √° erf√įabl√∂ndun sem n√ļ liggur fyrir a√į l√∂gfesta. Auk √ĺess benti √©g opinberlega √° √ĺ√° miklu h√¶ttu sem felst √≠ √ĺv√≠ a√į breg√įast √≠ engu vi√į tilvistarvanda lax- og g√∂ngusilungsstofna n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum vegna laxal√ļsar og fisksj√ļkd√≥ma.                                                                                        
Sj√≥kv√≠aeldi er umhverfis√≥gn                              Ska√įann sem sj√≥kv√≠aeldi√į veldur √° l√≠fr√≠kinu √ĺarf a√į l√°gmarka me√į √ĺv√≠ a√į b√¶ta lagaumgj√∂r√įina og √ĺv√≠ er eina f√¶ra lei√įin s√ļ a√į fresta afgrei√įslu frumvarpsins til n√¶sta √ĺings. Ef meirihluti r√°√įamanna n√ļ um stundir b√¶ri fulla vir√įingu fyrir tilvist √≠slenskra laxastofna, √ĺ√° v√¶ri n√ļ veri√į a√į vinna a√į √°√¶tlunum um hvernig  eldi √°  laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land yr√įi aflagt √° n√¶stu √°rum og √≠ sta√įinn eing√∂ngu byggt upp laxeldi sem bygg√įi √° √°byrgum eldisa√įfer√įum. √ěess √≠ sta√į eru √°form um auki√į eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um √ĺr√°tt fyrir a√į r√°√įamenn viti a√į sl√≠kur v√∂xtur √ĺess i√įna√įur eykur √° h√¶ttuna sem sl√≠kum rekstri fylgir gagnvart  laxastofnum og fleiri √ĺ√°ttum l√≠fr√≠kisins. √ěv√≠ er b√¶√įi e√įlilegt og nau√įsynlegt a√į gera r√≠kar kr√∂fur til stj√≥rnvalda um a√į gengi√į s√© fr√° tilheyrandi lagaumgj√∂r√į og r√≠kisforsj√° √ĺessa m√°laflokks me√į √ĺeim h√¶tti a√į l√≠fr√≠kinu sem gengi√į er √° me√į √ĺessum i√įna√įi s√© s√Ĺnd s√≥masamleg vir√įing. √ěa√į gera Al√ĺingismenn ekki me√į √ĺv√≠ a√į sam√ĺykkja lagafrumvarp √ĺar sem haldi√į skal √°fram a√į auka eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land √°n √ĺess a√į til sta√įar s√© n√¶gilega √°byrg laga- og eftirlitsumgj√∂r√į, sem og tilsvarandi vi√įurl√∂g √ĺegar eldisa√įilar fara √ļt af sporinu √≠ eldi s√≠nu. N√ļ erum vi√į einfaldlega komin √° √ĺann sta√į a√į st√∂√įva ver√įur frekari uppbyggingu √ĺar til skilvirkt √°h√¶ttumat liggur fyrir var√įandi erf√įabl√∂ndun en einnig √°h√¶ttumat fyrir laxal√ļs og sj√ļkd√≥ma sem n√ļ er ekki til sta√įar. √Āsamt tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlunum √≠ varnarskyni me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim mismunandi svi√įsmyndum n√°tt√ļruv√°r sem reynsla annarra √ĺj√≥√įa kennir okkur a√į muni koma til.                                                                                                     
Frestun lagafrumvarpsins er eina lei√įin              Berskjalda√įir laxastofnar l√≠kt og sm√°ir stofnar n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum eru √≠ br√°√įri h√¶ttu ef umr√¶tt lagafrumvarp ver√įur sam√ĺykkt. Enda eru √ĺeir stofnar og a√įrir sm√°ir e√įa l√≠tt nytja√įir laxastofnar ekki einu sinni teknir inn √≠ √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar; l√≠kt og tilvistarr√©ttur √ĺeirra s√© enginn. Me√į frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins gefst f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √≠ veg fyrir l√∂gfestingu √° st√≥rg√∂llu√įu n√ļgildandi √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar, en √ĺa√į s√∂mdu Ragnar J√≥hannsson svi√įsstj√≥ri fiskeldis- og fiskr√¶ktarsvi√įs Hafranns√≥knastofnunar; Sigur√įur Gu√įj√≥nsson forstj√≥ri Hafranns√≥knastofnunar og me√įh√∂fundar √ĺeirra af fiskeldissvi√įi Hafranns√≥knastofnunar. Umr√¶tt √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar hefur √ĺann tilgang a√į meta l√≠klega erf√įabl√∂ndun fr√° hendi norsk√¶tta√įra eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um og √°kvar√įar ennfremur √ĺr√∂skuldsgildi h√¶ttumarka √ĺeirrar erf√įabl√∂ndunar. Me√į √ĺv√≠ a√į fresta afgrei√įslu frumvarpsins gefst f√¶ri √° a√į uppf√¶ra √°h√¶ttumati√į. √ěannig ver√įur m√∂gulegt a√į tryggja a√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar taki ekki einungis til laxastofna sem nytja√įir eru √≠ tilteknum m√¶li, sem fellur a√į smekk h√∂funda √°h√¶ttumatsins, heldur n√°i √ĺa√į til allra √≠slenskra laxastofna. Einnig gefst f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √≠ veg fyrir a√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar vanmeti √°fram √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂nduninni me√į √ĺv√≠ a√į uppf√¶ra √ĺa√į me√į markt√¶kari g√∂gnum sem auglj√≥st er a√į n√Ĺta skuli √≠ √ĺv√≠ sambandi. √ěar er um √ĺa√į a√į r√¶√įa annarsvegar a√į nota √≠slensk g√∂gn yfir flakk laxa fr√° n√°tt√ļrulegu klaki vi√į vinnslu √°h√¶ttumats erf√įabl√∂ndunar, en √ĺa√į er margfalt minna (<1%) en √ĺa√į flakk laxa sem erlendu vi√įmi√įin sem √ĺr√∂skuldsgildi h√¶ttumarka n√ļgildandi √°h√¶ttumats segja til um (4%). Hinsvegar er √ĺar um a√į r√¶√įa √ĺ√° auglj√≥su kr√∂fu a√į vinnsla √°h√¶ttumatsins taki tillit til √ĺeirrar sta√įreyndar a√į erf√įabl√∂ndun runnin fr√° norsk√¶ttu√įum eldisl√∂xum felur √≠ s√©r meiri √°h√¶ttu √° √ĺv√≠ a√į stofnger√į tiltekins laxastofns ri√įlist en ef erf√įabl√∂ndunin er runninn fr√° n√°tt√ļrulegum √≠slenskum fl√∂kkul√∂xum. Jafnframt gefur frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins t√¶kif√¶ri √° a√į koma √≠ veg fyrir fyrirhuga√įa skipun samr√°√įsnefndar, sem hefur einungis eitt tilgreint hlutverk; a√į fjalla um √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar √°n √ĺess a√į nokkur skilyr√įi s√©u ger√į um a√į vi√įkomandi nefndarmenn hafi faglegan bakgrunn sem tryggi a√į √ĺeir hafi forsendur til a√į fjalla um sl√≠k m√°l til gagns. Af sama mei√įi √ĺ√° veitir frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins, t√¶kif√¶ri til a√į fella burtu √°kv√¶√įi √ĺess efnis a√į sj√°var√ļtvegs- og landb√ļna√įarr√°√įherra geti einhli√įa neita√į uppf√¶rslu √°h√¶ttumats, hugnist honum uppf√¶rslan ekki. √ěa√į a√į koma √≠ veg fyrir sl√≠ka r√°√įst√∂fun er s√©rlega mikilv√¶gt, ekki s√≠st me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ hve √≥bur√įugt n√ļgildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar er - √°h√¶ttumat sem tekur einungis til √ļtvalinna laxastofna. Frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins gefur f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √° f√≥t fj√∂lskipa√įri nefnd √≥h√°√įra s√©rfr√¶√įinga sem sinni s√≠virku faglegu eftirliti me√į uppf√¶rslu √°h√¶ttumats erf√įabl√∂ndunar √° me√įan eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft, √≠ sta√į √ĺess a√į r√°√įherra skipi 3 a√įila til a√į sko√įa √ĺau m√°l sem skila eiga √°liti s√≠nu eftir 1 √°r. Sl√≠kt faglegt eftirlit myndi einnig √≠ lj√≥si a√įdragandans fela √≠ s√©r a√į sl√≠k fagnefnd myndi √° grunni √ļttekta fylgjast me√į √ĺv√≠ hvernig  Hafranns√≥knastofnun vinnur √°h√¶ttumati√į. Frestun √° afgrei√įslu lagafrumvarps √ĺessa myndi einnig gefa f√¶ri √° a√į tryggja s√≠virkt eftirlit me√į √°hrifum laxal√ļsar og sj√ļkd√≥mum hj√° n√°tt√ļrulegum stofnum laxfiska sem rekja m√° til sj√≥kv√≠aeldis. Mi√įa√į vi√į √ĺau miklu og neikv√¶√įu √°hrif sem √ĺessir √°hrifa√ĺ√¶ttir hafa √° n√°tt√ļrulega stofna laxfiska einkum n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, √ĺ√° er me√į √≥l√≠kindum a√į laxl√ļsarvandinn s√© √≠ frumvarpinu afgreiddur me√į v√≠sun √≠ regluger√į sem r√°√įherra skuli einhvern t√≠ma setja er byggja skuli sem fyrr √° eftirliti rekstrara√įila me√į eigin eldislaxi - en eftirlit me√į √°hrifunum √° n√°tt√ļrulega stofna laxfiska s√© √°fram ekkert.
H√©r ver√įa talin upp 3 grundvallaratri√įi (1-3) sem umr√¶tt lagafrumvarp tekur ekki √°byrgt tillit til, enda √ĺ√≥tt √ĺau gangi gegn heilbrig√įi og tilvist √≠slenskra laxastofna sem og g√∂ngusilungsstofna √° sj√≥vkv√≠aeldissv√¶√įunum. Framsetning lagafrumvarpsins fr√° hendi r√°√įuneyti Sj√°var√ļtvegs- og landb√ļna√įarr√°√įherra og s√≠√įan atvinnuveganefndar Al√ĺingis vitnar um √ĺ√° sta√įreynd. Enda √ĺ√≥tt greinarh√∂fundur hafi sent √≠tarlega r√∂kstuddar √°bendingar um alvarleika √ĺessara brotalama frumvarpsins til r√°√įuneytisins √ĺegar dr√∂g √ĺess l√°gu fyrir og s√≠√įan enn frekari g√∂gn √≠treka√į til atvinnuveganefndar Al√ĺingis. Breytingartill√∂gur atvinnuveganefndar Al√ĺingis sta√įfesta a√į √≠ sta√į √ĺess a√į ganga √≠ √ĺa√į a√į tryggja a√į lagafrumvarpi√į innihaldi skilvirk √ļrr√¶√įi til varnar √ĺeim n√°tt√ļrulegum stofnum laxfiska sem vi√į s√∂gu koma, √ĺ√° er v√≠sa√į til √ĺess a√į √ĺau nau√įsynlegu √ļrlausnarefna ver√įi afgreidd s√≠√įar af a√įilum sem r√°√įherra skipar. √Ān √ĺess √ĺ√≥ a√į settir s√©u fyrirvarar um nau√įsyn √ĺess a√į umfang eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um ver√įi ekki auki√į √° me√įan √ĺau m√°l eru √≥afgreidd.                                                                  
1 - Gildandi √°h√¶ttumat er f√∂lsk v√∂rn            N√ļgildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem frumvarpi√į skal l√∂gfesta er f√∂lsk v√∂rn √ĺv√≠ √ĺa√į gagnast ekki minnstu og berskj√∂ldu√įustu laxastofnunum og vanmetur st√≥rlega √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂ndun √° landsv√≠su. Eldislaxar sleppa √ļr sj√≥kv√≠um √≠ r√©ttu hlutfalli vi√į √ĺa√į magn sem ali√į er hverju sinni og hluti √ĺeirra laxa gengur √≠  √°r og taka √ĺ√°tt √≠ hrygningunni me√į √≠slenskum l√∂xum. √Āh√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar er √¶tla√į a√į kortleggja √ĺ√° √°h√¶ttu gagnvart √≠slenskum laxastofnum svo h√¶gt s√© a√į √°kvar√įa eldismagn me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ a√į erf√įabl√∂ndunin fari ekki upp fyrir tiltekin h√¶ttum√∂rk. √Āri√į 2017 birti Hafranns√≥knastofnun sl√≠kt √°h√¶ttumat sem enn gildir. √ěa√į √°h√¶ttumat skal n√ļ l√∂gfesta √≥breytt √≠ √∂llum a√įalatri√įum enda √ĺ√≥tt √ĺa√į feli √≠ s√©r st√≥rkostlegt vanmat √° √°h√¶ttunni sem √≠slenskum laxastofnum stafar af erf√įbl√∂ndun vi√į norsk√¶tta√įa eldislaxa, l√≠kt og undirrita√įur og fleiri hafa √≠treka√į bent formlega √°. √ďtr√ļlegt er a√į horfa upp √° √ĺ√° sta√įreynd a√į gildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem undanskilur meira en helming af laxastofnum landsins, √ĺ.m.t. berskjalda√įa laxastofna sem eru runnir √ļr √°m n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, skuli enn vera til umfj√∂llunar eins og √ĺa√į meti √≠ reynd √° jafnr√¶√įisgrunni √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂ndun eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um fyrir alla villta laxastofna landsins. Spurningunni um √ĺa√į hva√į f√©kk l√≠ffr√¶√įimennta√įa s√©rfr√¶√įinga til a√į mismuna me√į √ĺessum h√¶tti laxastofnum landsins hefur enn ekki veri√į svara√į. Verra er a√į ekki stendur til a√į hvika fr√° √ĺeirri mismunun √°h√¶ttumatsins l√≠kt og endurspegla√įist √≠ ums√∂gn Hafranns√≥knastofnunar fr√° 10. apr√≠l s√≠√įastli√įnum til √örskur√įarnefndar um umhverfis- og au√įlindam√°l. √ć √ĺeirri ums√∂gn var fjalla√į um atri√įi sem grundv√∂llu√į voru √° √°h√¶ttumati erf√įabl√∂ndunar me√į hli√įsj√≥n af tilteknum √°m - og framsetningin √ĺar s√Ĺndi me√įal annars a√į hinn sm√°i laxastofn sem F√≠fusta√įadals√° √≠ Arnarfir√įi f√≥strar √ĺ√≥tti √ĺess ekki ver√įur a√į vera tekinn til umfj√∂llunar. √ěa√į a√į ums√∂gnin var √°n nokkurra fyrirvara var s√©rlega eftirtektarver√į, enda gallar √°h√¶ttumats √∂llum kunnir og √ĺv√≠ e√įlilegt a√į geta √ĺeirra ef vilji var til √ĺess af h√°lfu Hafranns√≥knastofnunar. Me√į hli√įsj√≥n af √ĺessu er lj√≥st a√į af h√°lfu Hafranns√≥knastofnunar √ĺ√° er ekki liti√į til √ĺess a√į taka alla laxastofna landsins inn √≠ √°h√¶ttumati√į. √ěar √° me√įal √ĺ√° sm√¶stu og berskj√∂ldu√įustu sem eru n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, l√≠kt og F√≠fusta√įadals√° er d√¶mi um. Ekki frekar en a√į vilji er til √ĺess hj√° Hafranns√≥knastofnun a√į uppf√¶ra √°h√¶ttumati√į m.t.t. annarra uppl√Ĺsinga sem var√įa grunnvirkni √ĺess mats me√į hli√įsj√≥n af br√Ĺnni nau√įsyn √ĺess a√į nota √≠slensk g√∂gn yfir flakk laxa fr√° n√°tt√ļrulegu klaki og a√į taka tillits til norsks uppruna eldislaxanna √≠ √°h√¶ttumatinu. Til samans √ĺ√° veldur √ĺetta √ĺv√≠ a√į √°h√¶tta erf√įabl√∂ndunar er st√≥rlega vanmetin √° landsv√≠su.                                                              
2 - Banv√¶n laxal√ļs berst √ļr eldi                                      Laxal√ļs sem runnin er fr√° sj√≥kv√≠aeldi hefur gr√≠√įarlega neikv√¶√į √°hrif √° heilbrig√įi og l√≠fsl√≠kur laxa og g√∂ngusilunga √ļr √°m n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum. Umr√¶tt lagafrumvarp tekur ekkert tillit til √ĺeirrar sta√įreyndar a√į l√≠fsl√≠kur laxa og g√∂ngusilunga af stofnum √ļr √°m √≠ n√°grenni sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įa eru st√≥rlega skertar vegna laxal√ļsar sem runnin er fr√° eldislaxi √ļr sj√≥kv√≠unum. Um √ĺa√į vitnar fyrirhugu√į innlei√įing lagaumgjar√įar sj√≥kv√≠aeldis √° laxi √ĺar sem engin krafa er um a√į fyrir hendi s√© s√≠virkt √°h√¶ttumat √° √°hrifum laxal√ļsar √° laxa- og g√∂ngusilungsstofna √≠ n√°grenni sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įanna h√©r vi√į land og tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir √≠ varnaskyni me√į hli√įsj√≥n af a√įst√¶√įum sem √≥gna munu n√°tt√ļrulegum stofnum √ĺeirra laxfiska.                                                                                  
3 - Fisksj√ļkd√≥mar berast √ļr eldi                                        Reynsla annarra √ĺj√≥√įa kennir okkur a√į fisksj√ļkd√≥mar munu smitast √≠ ra√įir √≠slenska laxastofna fyrir tilstilli sj√≥kv√≠aeldis. N√ļverandi lagafrumvarp innlei√įir lagalega umgj√∂r√į sj√≥kv√≠aeldis √° laxi, √°n √ĺess a√į √ĺar s√© ger√į krafa um √ĺa√į a√į fyrir hendi s√© virkt √°h√¶ttumat √° dreifingu fisksj√ļkd√≥ma fyrir tilstu√įlan sj√≥kv√≠aeldis yfir √≠ n√°tt√ļrulega stofna laxfiska og tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir  √≠ varnarskyni.                                                                                           
V√≠ti til varna√įar                                                            S√≠√įustu fj√∂gur √°r (2015-2018) hefur greinarh√∂fundur vakta√į √°hrif sj√≥kv√≠aeldis √° laxa- og sj√≥birtingsstofna √≠ √≠ F√≠fusta√įadals√°, Bakkadals√° og Sel√°rdals√° √≠ Ketild√∂lum √≠ Arnarfir√įi. Ni√įurst√∂√įur √ĺeirra ranns√≥kna s√Ĺna me√į sk√Ĺrum h√¶tti hve √≥r√©ttl√°tt og √≥v√¶gi√į umr√¶tt lagafrumvarp er gagnvart fiskistofnum √ĺeirra √°a vi√į Arnarfj√∂r√į, og annarra √°a sem svipa√į er √°statt um. G√∂gn fr√° ranns√≥knum m√≠num s√Ĺna a√į innstreymi eldislaxa √≠ F√≠fusta√įadals√° er √ĺegar fyrir ofan h√¶ttum√∂rk me√į hli√įsj√≥n af erf√įabl√∂ndun. Jafnframt s√Ĺna g√∂gnin sl√¶mt √°stand sj√≥birtinga √≠ umr√¶ddum √°m √≠ Ketild√∂lum, vegna √°√ĺj√°nar fr√° hendi laxal√ļsar og f√¶kkunar √≠ √ĺeirra r√∂√įum eftir a√į umfang laxeldisins j√≥kst (2017-2018), sem endurspeglar √≥vi√įunandi laxal√ļsarfaraldur √≠ Arnarfir√įi vegna sj√≥kv√≠aeldisins √ĺar. En s√ļ laxal√ļs heggur einnig sk√∂r√į √≠ ra√įir √ĺeirra sm√°u laxastofna sem √ĺarna eiga hlut a√į m√°li. √ěau g√∂gn m√≠n sendi √©g atvinnuveganefnd Al√ĺingis sem hluta af vi√įb√≥tarums√∂gn minni um frumvarpi√į. √ě√¶r sta√įreyndir s√Ĺna √° sk√Ĺran h√°tt √ĺa√į misr√©tti sem felst √≠ √ĺv√≠ ef al√ĺingismenn √°kve√įa a√į sam√ĺykkja frekari v√∂xt sj√≥kv√≠aeldis af √ĺessu tagi, √°n √ĺess a√į s√Ĺna s√≥masamlega vi√įleitni til √ĺess a√į reyna a√į tryggja hag sl√≠kra laxa- og g√∂ngusilungsstofna.                                                                  
Ska√įab√≥taskylda r√≠kisins                                         Eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft af h√°lfu stj√≥rnvalda, enda √ĺ√≥tt lj√≥st s√© a√į √ĺv√≠ fylgir a√į ve√į eru tekin √≠ heilbrig√įi og tilvistargrundvelli laxastofna og fleiri √ĺ√°tta l√≠fr√≠kis √ćslands. Af √ĺv√≠ lei√įir a√į √°byrg√į stj√≥rnvalda er mikil var√įandi √ĺa√į a√į lagaumgj√∂r√įin  feli ekki √≠ s√©r brotalamir sem fr√≠a eldisa√įilana fr√° √ĺeirri √°byrg√į sem √ĺeir eiga a√į fullu a√į bera var√įandi tilfallandi tj√≥n sem √ĺeir valda √° √≠slensku l√≠fr√≠ki, hvort sem √ĺa√į er t√≠mabundi√į e√įa √≥afturkr√¶ft. √Ā me√įal sl√≠kra galla sem algerlega √≥t√¶kt er a√į s√©u l√∂gfestir, er n√ļgildandi st√≥rgalla√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem mismunar laxastofnum landsins. Ef af √ĺv√≠ ver√įur √ĺ√° jafngildir √ĺa√į einfaldlega yfirl√Ĺsingu √ĺess efnis a√į fyrst Hafranns√≥knastofnun sem er forsj√°ra√įili stj√≥rnvalda √≠ √ĺessum efnum sj√°i ekki tilefni til a√į taka √°kve√įna laxastofna inn √≠ √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar, √ĺ√° ver√įi ekki h√¶gt a√į gera √ĺ√° kr√∂fu √° hendur eldisa√įilum a√į √ĺeir s√©u √°byrgir komi til √ĺess a√į √ĺeir laxastofnar ver√įi fyrir tj√≥ni vegna eldis √° laxi √≠ sj√≥kv√≠um. Me√į samb√¶rilegum r√∂kum m√° segja a√į h√∂fundar lagafrumvarpsins, og a√į endingu √ĺeir √ĺingmenn sem sam√ĺykkja myndu √ĺa√į √≠ n√ļverandi mynd, v√¶ru a√į einnig √ļtvista √°byrg√į eldisfyrirt√¶kja til r√≠kisins vegna tj√≥ns sem hl√Ĺst √° fiskistofnum vegna laxal√ļsar og sj√ļkd√≥ma sem runnir eru fr√° sj√≥kv√≠aeldi. √ěetta er sagt √≠ lj√≥si √ĺess a√į stj√≥rnv√∂ldum hefur veri√į kynnt s√ļ mikilvirka h√¶tta n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įum sem stafar af √ĺv√≠ a√į starfr√¶kja ekki skilvirkt og s√≠virkt √°h√¶ttumat og tilheyrandi ska√įaminnkandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir vegna √ĺeirrar √≥gnar sem n√°tt√ļrulegum laxa- og g√∂ngusilungsstofnum stafar af laxal√ļs og sj√ļkd√≥mum sem runnir eru fr√° sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land.                                                                                                                  
Hagsmuna√°rekstrar Hafranns√≥knastofnunar Alltumlykjandi starfsemi Hafranns√≥knastofnunar fyrirgerir hlutleysi hennar og spillir √ĺv√≠ √ļrlausn √°litam√°la er var√įa sj√≥kv√≠aeldi. Lagafrumvarpi√į sem n√ļ er √≠ me√įf√∂rum Al√ĺingis gerir r√°√į fyrir √ĺv√≠ a√į Hafranns√≥knastofnun s√© √°fram altumlykjandi hva√į var√įar sj√≥kv√≠aeldi og √°hrif √ĺess √° n√°tt√ļrulega fiskistofna, allt fr√° mati √° leyfilegu eldismagni, til ranns√≥kna, umsagna og eftirlits. √ěa√į eitt og s√©r a√į sami a√įilinn sj√°i fyrir h√∂nd stj√≥rnvalda um alla √ĺessa √ĺ√¶tti er var√įa b√¶√įi eldislax sj√≥kv√≠anna og n√°tt√ļrulega laxstofna sem √ĺa√į eldi hefur √°hrif √°, felur √≠ s√©r √≥l√≠√įandi hagsmuna√°rekstra. S√ļ a√įfer√įafr√¶√įi felur ekki einungis √≠ s√©r a√į hlutleysi Hafranns√≥knastofnunar er fyrir bor√į bori√į, heldur b√Ĺ√įur einnig upp √° a√į √°litam√°l f√°ist ekki leyst vegna brig√įa sem h√¶gt er a√į bera √° hlutleysi stofnunarinnar. Nokku√į sem mun l√≠klega lei√įa til √ĺess a√į r√≠ki√į skapi s√©r af √ĺeim s√∂kum ska√įab√≥taskyldu algerlega a√į √≥√ĺ√∂rfu.H√©r er vi√į h√¶fi a√į l√≠ta √° hluta √ĺeirra hlutverka Hafranns√≥knastofnunar sem um r√¶√įir. 

 - Hafranns√≥knastofnun  √°kvar√įar √≠ hva√įa m√¶li m√° ala lax √≠ sj√≥kv√≠aeldi.                                                                                                                                                           - Hafranns√≥knastofnun gegnir lykilhlutverki √≠ ranns√≥knum er var√įa sj√≥kv√≠aeldi √° laxi.                                                                                                                      - Hafranns√≥knastofnun gefur ‚Äěhlutlausar‚Äú umsagnir √ĺar sem eigin verk koma   vi√į s√∂gu.                                                                                                                                 - Hafranns√≥knastofnun sinnir eftirliti √° erf√įabl√∂ndun √° ‚Äěhlutlausan‚Äú h√°tt - m.a. √° norsk√¶ttu√įum eldislaxi sem sleppa mun √ļr fyrirhugu√įu sj√≥kv√≠aeldi √ĺeirra.                                        

S√° framgangsm√°ti a√į Hafranns√≥knastofnun gefi umsagnir og sinni eftirliti sem var√įa √ĺeirra eigin st√∂rf er me√į miklum √≥l√≠kindum. √ěv√≠ √ĺar eru s√©rfr√¶√įingar Hafranns√≥knastofnunar fengnir til a√į gefa √≥vilhallt mat um eigin st√∂rf e√įa samstarfsmanna sinna, mat sem aldrei getur or√įi√į anna√į en hlutdr√¶gt. √ěv√≠ Hafranns√≥knastofnun hefur sj√°lf √ļtb√ļi√į a√įfer√įafr√¶√įina sem afmarkar starfsemi fiskeldis √≠ sj√≥kv√≠um sem vi√į s√∂gu kemur me√į einum e√įa √∂√įrum h√¶tti √≠ √°greiningsm√°lum sem √ĺarfnast umsagna um m√∂guleg √°hrif eldisins √° n√°tt√ļrulega laxastofna og a√įra √ĺ√¶tti l√≠fr√≠kisins. Auk √ĺess sem √ĺ√¶r ranns√≥knir e√įa s√° skortur √° ranns√≥knum sem vi√į s√∂gu kemur er einnig √° √ĺeirra sn√¶rum.                                                                                    
Hlutleysi er forsenda fars√¶ldar                              Tryggja √ĺarf hlutleysi √≠ starfsumhverfi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi. H√©rlendis hefur f√≥lk vanist √Ĺmsu vegna sm√¶√įar samf√©lagsins var√įandi √ĺa√į a√į opinberir a√įilar gegni mismunandi hlutverkum √≠ senn √ĺar sem hagsmunir fara ekki saman. S√° vettvangur sem h√©r um r√¶√įir felur √≠ s√©r gr√≠√įarlega hagsmuni, sem eru √≠ h√ļfi og √ĺ√° √∂√įru fremur fyrir √≠slenska laxastofna og g√∂ngusilungsstofna. Jafnframt lei√įir n√ļverandi tilh√∂gun til √ĺess a√į sl√°andi hagsmuna√°rekstra er a√į finna √° milli mismunandi hlutverka sem Hafranns√≥knastofnun gegnir og nefnd hafa veri√į. √Āstandi√į mun versna til muna ef svo fer sem horfir a√į frumvarpi√į b√¶ti frekari meinv√∂rpum √≠ starfsumhverfi sj√≥kv√≠aeldis √≠ sta√į √ĺess a√į grei√įa √ļr √ĺeim √≥lestri sem √ĺar er r√≠kjandi me√į tilheyrandi √°h√¶ttu fyrir √≠slenska laxa- og g√∂ngusilungsstofna. √ěegar st√≥rv√¶gilegir mismunandi hagsmunir takast √° √ĺ√° gegna fj√°rhagslegir hagsmunir oft veigamiklu hlutverki var√įandi √ĺa√į hver √ļtkoman ver√įur. √ć tilfelli Hafranns√≥knastofnunar sem heildar, √ĺ√° er lj√≥st til d√¶mis a√į fiskeldis- og fiskr√¶ktarsvi√į stofnunarinnar hefur a√įra hagsmuni a√į verja fj√°rhagslega og faglega en ferskvatnsl√≠fr√≠kissvi√į Hafranns√≥knastofnunar.  Var√įandi fj√°rhagslega hagsmuni √ĺ√° m√° geta √ĺess a√į n√ļ √ĺegar eru styrkir sem Hafranns√≥knastofnun √ĺiggur umtalsver√įir vegna matsger√įa √° bur√įar√ĺoli fjar√įa vegna sj√≥kv√≠aeldis og vegna ranns√≥kna er tengjast me√į beinum h√¶tti sj√≥kv√≠aeldi √° laxi og √°hrifum √ĺess √° n√°tt√ļrulega fiskistofna -  √ĺeir styrkir eru √∂rt vaxandi hluti af fj√°rm√∂gnun Hafranns√≥knastofnunar. √ěannig hefur Hafranns√≥knastofnun (Hafranns√≥knastofnun og Vei√įim√°lastofnun sem sameina√įist Hafranns√≥knastofnun 2016) √ĺegi√į um 300 millj√≥nir kr√≥na af √ĺeim 400 millj√≥num kr√≥na sem Umhverfissj√≥√įur sj√≥kv√≠aeldis hefur veitt √° fj√∂gurra √°ra starfst√≠ma s√≠num (2015-2018), auk styrkja sem √ĺegnir hafa veri√į fr√° Fiskr√¶ktarsj√≥√įi og m√∂gulega fleiri a√įilum til samskonar ranns√≥kna. Miki√į og vaxandi v√¶gi fiskeldisins √≠ st√∂rfum Hafranns√≥knastofnunar s√Ĺnir eitt og s√©r a√į mi√įa√į vi√į n√ļverandi a√įst√¶√įur √ĺ√° er e√įlilegt a√į hlutleysi Hafranns√≥knastofnunar s√© dregi√į √≠ efa enda skarast hagsmunir, √ĺar sem rekstrarstrarfj√°rmunir stofnunarinnar og mismunandi faglegir hagsmunir koma vi√į s√∂gu.  

Hlustum √° raddir skynseminnar                  N√°tt√ļruvernd √≠ eigin landi endurspeglar umhverfisvitund √ĺj√≥√įarinnar. Undanfari√į hefur miki√į veri√į r√¶tt um vilja √ćslendinga til a√į l√°ta gott af s√©r lei√įa √≠ loftslagsm√°lum og √∂√įrum sl√≠kum framfaram√°lum sem b√¶tt geta umhverfi og l√≠fsskilyr√įi h√©r √° j√∂r√į. Umhverfim√°lin sem tengjast sj√≥kv√≠aeldi hafa afskaplega miki√į v√¶gi b√¶√įi √ĺegar liti√į er til √°hrifannna innanlands og √° al√ĺj√≥√įav√≠su. √Āst√¶√įan er einfaldlega s√ļ a√į starfsemin setur l√≠fr√≠ki landsins √≠ h√¶ttu og sl√≠kri r√°√įst√∂fun fylgir mikil √°byrg√į sem √ĺarf a√į sinna vegna √ĺeirrar n√°tt√ļru sem okkur ber skylda til a√į vernda. Ef vi√į sinnum ekki √ĺeim skyldum l√≠kt og umr√¶tt frumvarp ber me√į s√©r, √ĺ√° gjalda √≠ senn √≠slensk n√°tt√ļra og or√įspor okkar √° vettvangi umhverfism√°la.  
N√Ĺ sk√Ĺrsla Sameinu√įu √ĺj√≥√įanna fr√° IPBES nefndinni sem bygg√į er √° gr√≠√įarmikilli samantekt v√≠sindagagna, s√Ĺnir √°√įur √≥√ĺekkt √≥fremdar√°stand hva√į var√įar hnignun l√≠fr√≠kisins √° veraldarv√≠su. Sk√Ĺrslan f√≥l √≠ s√©r √°kall til √ĺj√≥√įa heims um √ļrb√¶tur. Segja m√° a√į s√ļ sk√Ĺrsla s√© mikilv√¶gasti minnismi√įinn um langa hr√≠√į sem √ćslendingum hefur borist var√įandi mikilv√¶gi √ĺess a√į vi√į sinnum n√°tt√ļruverndarskyldum okkar, og √ĺv√≠ lj√≥st a√į √≠slenskum stj√≥rnv√∂ldum ber r√≠k skylda til a√į taka r√°√įandi hlutverk sitt √≠ n√°tt√ļruvernd h√©rlendis grafalvarlega. Efst √ĺar √° bla√įi er a√į sporna vi√į √ĺeim alvarlega heimatilb√ļna vanda sem stj√≥rnv√∂ld gangsettu me√į sj√≥kv√≠aeldi √° laxi. H√©r er einnig vi√į h√¶fi a√į geta √°kalls David Attenborough fyrr √° √ĺessu √°ri til varnar n√°tt√ļrulegum laxi √° veraldarv√≠su; √°kalls sem vitna√įi um st√≥ran √ĺ√°tt sj√≥kv√≠aeldis √≠ hnignun laxastofna. R√∂ksemdir v√≠sindamanna Sameinu√įu √ĺj√≥√įanna og David Attenborough √≠ √ĺessum efnum dregur enginn √≠ efa. √ě√¶r r√∂ksemdir s√Ĺna a√į √ĺa√į eina r√©tta sem al√ĺingismenn √ćslendinga geta gert √≠ m√°lum hins st√≥rgalla√įa frumvarps, er a√į fresta afgrei√įslu √ĺess  til n√¶sta √ĺings. 

√ć greininni er vitna√į til √≠tarlegra uppl√Ĺsinga sem greinarh√∂fundur J√≥hannes Sturlaugsson hefur sett fram og birt √≠ eftirt√∂ldum erindum til stj√≥rnvalda.

Ums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um frumvarp var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 29 mars 2019.         Sj√° vef Al√ĺingis: https://www.althingi.is/altext/erindi/149/149-4946.pdf                                               
Vi√įb√≥tarums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um frumvarp var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 6. ma√≠ 2019. Sj√° vef Al√ĺingis: https://www.althingi.is/altext/erindi/149/149-5418.pdf
                                                                                          Ums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um dr√∂g a√į frumvarpi var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 13. Jan√ļar 2019. Sj√° samr√°√įsg√°tt stj√≥rnarr√°√įsins:https://samradsgatt.island.is/oll-mal/$Cases/Details/?id=1256&uid=b3fb62b5-6a17-e911-944c-005056850474

 

H√©r er tengill √° greinina eins og h√ļn var sett upp √≠ Fr√©ttabla√įinu me√į gl√¶silegum myndum eftir Golla: https://www.frettabladid.is/skodun/orlog-islenskra-laxastofna-eru-nu-i-hondum-althingismanna/

...
Norsk√¶tta√įur eldislax √ļr sj√≥kv√≠um, ska√įvaldur √≠ √≠slenskri n√°tt√ļru

  

                  Laxastofnum f√≥rna√į                                  fyrir sj√≥kv√≠aeldi √° laxi?

                           J√≥hannes Sturlaugsson

                 Grein sem birtist prentu√į √≠ Stundinni 21. des. 2018

                 og √≠ vef√ļtg√°fu √° stundin.is  8. jan√ļar 2019


Ein af st√≥ru spurningunum √≠ √ćslandsklukku Halld√≥rs Laxness var√įa√įi manndr√°p. Nefnilega √ĺa√į ‚Äěhven√¶r drepur ma√įur mann og hven√¶r drepur ma√įur ekki mann?‚Äú Nokku√į sem kemur upp √≠ hugann n√ļ √ĺegar sko√įu√į er st√¶rsta spurningin √ĺessi √°rin sem var√įar √≠slenska n√°tt√ļru √≠ ferskvatni, sem einnig grundvallast √° mannanna verkum. Nefnilega √ĺa√į, hven√¶r drepur ma√įur laxastofn og hven√¶r drepur ma√įur ekki laxastofn?.                        

K√¶ru √ćslendingar. T√≠minn vinnur gegn √≠slenskum laxastofnum og √ĺa√į gera √≠slensk stj√≥rnv√∂ld l√≠ka. L√≠f og heilsa √≠slenskra laxastofna r√¶√įst n√ļ af sj√≥kv√≠aeldi √° fjarskyldum erlendum laxastofni og bygg√įap√≥lit√≠k. Aldrei fyrr √≠ s√∂gu okkar l√Ĺ√įveldis hefur veri√į veitt leyfi fyrir √ĺv√≠ a√į erlendur d√Ĺrastofn valsi um landi√į og blandist n√°tt√ļrulegum d√Ĺrastofnum √ĺess. √ěetta eru hinsvegar √∂rl√∂g √≠slensku laxastofnana sem h√©r hafa √ĺr√≥ast √≠ √°r√ĺ√ļsundir. N√°tt√ļruverndarsj√≥narmi√įin hafa or√įi√į undir, og tilvist og heilbrig√įi √≠slenskra laxastofna hafa veri√į sett sk√∂r ne√įar en t√≠mabundin atvinnu- og bygg√įasj√≥narmi√į. √Ākvar√įanir √ĺ√¶r og √°form √ĺurfum vi√į a√į endursko√įa, √ĺv√≠ √∂rl√∂g √≠slenskra laxastofna eru √≠ okkar h√∂ndum.

...
Norsk√¶tta√įur eldislax √ļr sj√≥kv√≠um, ska√įvaldur √≠ √≠slenskri n√°tt√ļru

√ć haust fann √©g eldislaxa √° hrygningarsl√≥√į √≠ F√≠fusta√įadals√° vi√į Arnarfj√∂r√į, sem l√≠fs√Ĺnagreiningar sta√įfestu a√į voru af √ĺeim norsk√¶tta√įa stofni sem nota√įur er √≠ sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land. S√° veruleiki er √ĺar birtist var raunveruleg √°minning √ĺess efnis a√į eldi √° frj√≥um norsk√¶ttu√įum eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land er √≥gn vi√į √≠slenska laxastofna; helstu fj√°rhagslegu au√įlindina √≠  l√≠fr√≠ki ferskvatns h√©rlendis. Eldi sem ska√įar einnig g√∂ngusilungsstofna √≠ n√¶sta n√°grenni √ĺess sj√≥kv√≠aeldis, sem og √Ĺmislegt √≠ l√≠fr√≠ki sj√°var √≠ √ĺeim fj√∂r√įum sem h√Ĺsa sl√≠kt eldi. St√≥rfelld aukning hefur or√įi√į √° sk√∂mmum t√≠ma √≠ sj√≥kv√≠aeldi √° laxi h√©r vi√į land og fyrir liggja √°√¶tlanir um a√į umfangi√į margfaldist √° n√¶stu √°rum. N√ļ √ĺegar er neikv√¶√įra √°hrifa af umfangsmiklu laxeldi √≠ sj√≥kv√≠um fari√į a√į g√¶ta. Eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um felur a√į venju √≠ s√©r a√į lax sleppur √ļr kv√≠unum √≠ miklu magni og veldur erf√įabl√∂ndun hj√° n√°tt√ļrulegum laxastofnum auk vandam√°la sem stafa af laxal√ļs, mengun og sj√ļkd√≥mah√¶ttu. Hrygning norsk√¶tta√įra eldislaxa √≠ √≠slenskum √°m er eitthva√į sem engan hef√įi geta√į √≥ra√į fyrir a√į menn g√¶tu fallist √° sem f√≥rnarkostna√į laxeldis. En n√ļ √ĺegar uppl√Ĺsingin l√Ĺsir sem aldrei fyrr og sj√°lfb√¶r umgengni vi√į n√°tt√ļruna √ĺykir sj√°lfs√∂g√į, √ĺ√° er √ĺetta d√≥mur √≠slenskra laxastofna. Ef svo fer sem horfir √ĺ√° styttist √≠ a√į sagan s√© √∂ll √≠ tilfellum sm√¶stu laxastofnanna sem n√¶stir eru sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum. Hver saga hinna ver√įur veit n√ļ enginn. Hrygg√įarsaga n√°grannalandanna fr√° eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er d√¶misaga sem sv√≠√įur undan. En vi√į vir√įumst ekki geta l√¶rt af √ĺeirri reynslu og b√¶tum gr√°u ofan √° svart me√į √ĺv√≠ a√į notast vi√į fjarskyldan eldisstofn af erlendum uppruna. Nor√įmenn gengu √ĺ√≥ ekki svo langt, en engu a√į s√≠√įur hefur sj√≥kv√≠aeldi √ĺar vi√į land valdi√į √≥b√¶tanlegum ska√įa √° fj√∂lm√∂rgum n√°tt√ļrulegum laxastofnum √ĺeirra. √ěessi v√° af v√∂ldum sj√≥kv√≠aeldisins og √°√¶tlanir um gr√≠√įarlega aukningu √° n√¶stu √°rum, kallar √° a√į gripi√į ver√įi til varna fyrir √≠slenska laxastofna.

...
N√°tt√ļruv√°in og √≥ve√įurssk√Ĺin sem hrannast upp

√ćslenskum laxastofnum og fleiri √ĺ√°ttum √≠ √≠slensku l√≠fr√≠ki hefur veri√į sk√∂pu√į heimatilb√ļin h√¶tta. √ć reynd sl√≠k a√į n√ļ √ĺegar v√¶ri Ve√įurstofan b√ļin a√į gefa √ļt gula vi√įv√∂run ef √ĺetta m√°l v√¶ri √° √ĺeirra k√∂nnu. √ěessi √°skapa√įa h√¶tta er v√∂r√įu√į stj√≥rnvaldsa√įger√įum; allt fr√° leyfisveitingum og eftirliti, til afturk√∂llunar leyfa ef skilyr√įi eru ekki uppfyllt. Vegna √ĺess a√į umr√¶dd n√°tt√ļruv√° er heimal√∂gu√į, √ĺ√° hv√≠lir r√≠k skylda √° hinu opinbera a√į uppfylla skyldur s√≠nar. S√≠√įasta √°r hefur veri√į var√įa√į m√∂rgum mj√∂g neikv√¶√įum atbur√įum af vettvangi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi sem eldisa√įilar og a√įrir √ĺurfa a√į draga l√¶rd√≥m af. √ěeir atbur√įir s√Ĺna a√į opinberir a√įilar sem koma vi√į s√∂gu √ĺurfa a√į r√¶kja skyldur s√≠nar af meiri festu en veri√į hefur. Einungis √ĺannig er h√¶gt a√į tryggja vi√įunandi √°byrg√į √≠ √ĺeim sj√≥kv√≠aeldisrekstri sem leyfi hefur √ĺegar veri√į gefi√į fyrir, og um lei√į tryggja tilvist √ĺeirra laxastofna sem eru berskjalda√įir.

Eldi √°  norsk√¶ttu√įum eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um vi√į √ćsland hefur √ĺr√°tt fyrir gr√≠√įarlegar aukaverkanir √ĺess veri√į leyft me√į v√≠sun √≠ atvinnusk√∂pun og m√∂gulegan efnahagslegan √°bata sem sl√≠kum rekstri getur fylgt √° Vestfj√∂r√įum og Austfj√∂r√įum. √ěeir sem eiga vei√įir√©tt h√©rlendra √°a, b√¶ndur og a√įrir landeigendur, √≠treka hinsvegar √ĺ√° h√¶ttu sem umr√¶tt laxeldi setur √≠slenska laxastofna √≠ - og √ĺar me√į √ĺann mikla efnahagslega √°vinning sem stangvei√įar √≠ √°m og afleidd √ĺj√≥nusta skilar landsbygg√įinni, sem og √ĺj√≥√įarb√ļinu. Auglj√≥sasta d√¶mi um sl√°andi ska√įa sem fylgir sj√≥kv√≠aeldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um √≠ miklum m√¶li felst √≠ √ĺeirri erf√įabl√∂ndun sem n√°tt√ļrulegir √≠slenskir laxastofnar ver√įa fyrir vegna eldislaxa sem sleppa √ļr sj√≥kv√≠unum og taka √ĺ√°tt √≠ hrygningu me√į n√°tt√ļrulegum l√∂xum √≠ √°num. Hinsvegar m√° ekki gleyma √∂√įrum ska√įa sem fylgir laxeldi af √ĺessum toga. D√¶mi um √ĺa√į eru skertar l√≠fsl√≠kur laxa √ļr √°m sem falla √≠ fir√įi √ĺar sem sj√≥kv√≠aeldi √° laxi er stunda√į vegna sn√≠kjud√Ĺrsins laxal√ļsar sem eldi√į magnar upp √≠ fj√∂lda. S√≠√įan er √ĺa√į st√≥ra sprengjan √≠ farangri sj√≥kv√≠aeldisins, nefnilega sj√ļkd√≥mah√¶ttan sem sl√≠kt eldi √≠ st√≥rum st√≠l felur √≠ s√©r. L√≠kja m√° √ĺeirri sj√ļkd√≥mah√¶ttu sj√≥kv√≠aeldis vi√į a√į gangsett s√©u tundurdufl. Vi√į getum leyft okkur a√į vona √ĺau springi ekki e√įa einungis √ĺau sm√¶rri. En vitum jafnframt a√į √ĺegar st√≥ru h√∂ggin r√≠√įa af fyrir tilstilli sj√ļkd√≥ma sem berast inn √° sv√¶√įi vegna eldisins, √ĺ√° geta heilu laxastofnarnir legi√į √≠ valnum l√≠kt og d√¶mi fr√° √∂√įrum l√∂ndum s√Ĺna.

...
√Āh√¶ttan vi√į √°h√¶ttumati√į

√Āri√į 2017 ger√įi Hafranns√≥knastofnun √°h√¶ttumat vegna m√∂gulegrar erf√įabl√∂ndunar milli eldislaxa og n√°tt√ļrulegra laxastofna √° √ćslandi.  √Ā grunni √ĺess √°h√¶ttumats eru settar skor√įur vi√į umfangi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi h√©rlendis. √Āh√¶ttumati√į gerir r√°√į fyrir √ĺv√≠ a√į umfang sj√≥kv√≠aeldis mi√įist vi√į a√į erf√įabl√∂ndun fari ekki yfir tiltekin m√∂rk - og me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ eru teknar √°kvar√įanir um hve miki√į magn af eldislaxi megi ala √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land. √ěa√į framtak stj√≥rnvalda √≠ √ĺeirri st√∂√įu sem upp var komin var af hinu g√≥√įa, en √ĺa√į sama ver√įur ekki sagt um √ĺ√° √°kv√∂r√įun stj√≥rnvalda; √ĺa√į a√į leyfa eldi √° frj√≥um norskum laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um.  √Āh√¶ttumat √° erf√įabl√∂ndun eldislaxa og n√°tt√ļrulegra laxa ver√įur a√į vera hafi√į yfir allan vafa, en s√ļ er ekki reyndin me√į √ĺa√į √°h√¶ttumat sem n√ļ er unni√į eftir. √Āh√¶ttumatinu var vissulega √¶tla√į a√į tryggja √°byrgara sj√≥kv√≠aeldi √° laxi, samanbori√į vi√į √ĺa√į ef √ĺess nyti ekki vi√į. S√° tilgangur me√į √°h√¶ttumatinu getur hinsvegar sn√ļist upp √≠ andhverfu s√≠na ef forsendur matsins byggja √° vi√įmi√įum sem vanmeta √°hrif eldisins. Sl√≠kt vanmat er til sta√įar √≠ √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunnar. 
...

Nau√įsynlegar umb√¶tur 

√ěrennt √ĺarf a√į lagf√¶ra svo forsendur √°h√¶ttumats Hafranns√≥knastofnunar standist og √ĺa√į geti √ĺj√≥na√į √¶tlu√įum tilgangi s√≠num; sem er a√į gefa √°byrgt mat √° √ĺeirri √°h√¶ttu sem felst √≠ erf√įabl√∂ndun eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠eldi vi√į alla laxastofna landsins. √ć fyrsta lagi √ĺarf √°h√¶ttumati√į a√į taka tillit til allra laxastofna landsins, √ĺar me√į tali√į sm√¶stu laxastofnanna - sem √°h√¶ttumati√į gerir ekki √≠ dag. Stofna sem aukinheldur eru a√į hluta √≠ n√¶sta n√°grenni sj√≥kv√≠aeldisins √ĺar sem erf√įabl√∂ndun fr√° hendi eldislaxanna er mest. √ć √∂√įru lagi er √≠ √°h√¶ttumatinu mi√įa√į vi√į a√į √≠slenskum laxastofnum s√© h√¶tta b√ļin af erf√įabl√∂ndun √ĺegar hlutur eldislaxa √≠ hrygningu √ĺeirra hafi n√°√į 4%. √ěetta vi√įmi√į byggir √° erlendum g√∂gnum yfir hver s√©u ne√įri m√∂rk √° flakki hj√° n√°tt√ļrulegum laxastofnum, en r√©tt v√¶ri a√į nota √≠slensk g√∂gn sem s√Ĺna a√į sl√≠kt hlutfall flakks hj√° √≠slenskum laxastofnum er mun l√¶gra. Notkun √° erlenda vi√įmi√įinu gerir √ĺa√į a√į verkum a√į tilvist n√°tt√ļrulegra √≠slenskra laxastofna er √≠ reynd t√∂luvert meiri h√¶tta b√ļin af erf√įabl√∂ndun en √°h√¶ttumati√į gerir r√°√į fyrir. √ć √ĺri√įja lagi er √≠ √°h√¶ttumatinu ekki teki√į tillit til √ĺess a√į eldislaxinn sem um r√¶√įir er ekki af innlendum uppruna, heldur norsk√¶tta√įur lax. A√į jafna hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku laxa af erlendum uppruna saman vi√į hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku laxa sem runnir eru fr√° stofnum af sama landsv√¶√įi e√įa a√įliggjandi landsv√¶√įum er ekki r√©ttl√¶tanlegt √ĺv√≠ sl√≠kt vanmetur √ĺ√° √°h√¶ttu sem felst √≠ √ĺeirri erf√įabl√∂ndun sem fylgir hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku norsk√¶tta√įra eldislaxa √≠ √≠slenskum √°m. 

Vegna ofannefndra √°galla er lj√≥st a√į strax √ĺarf a√į lagf√¶ra √°h√¶ttumati√į √° erf√įabl√∂ndun eldislaxa vi√į n√°tt√ļrlega laxa, svo √ĺa√į √ĺj√≥ni hlutverki s√≠nu. Uppf√¶ra √ĺarf √≠ √°h√¶ttumatinu √ĺr√∂skuldsgildi erf√įabl√∂ndunar me√į hli√įsj√≥n af √≠slenskum g√∂gnum um flakk n√°tt√ļrulegra laxa. Taka √ĺarf tillit til sm√¶stu laxastofna landsins √≠ √°h√¶ttumatinu. Ennfremur √ĺarf a√į meta √ĺ√° umfram√°h√¶ttu sem f√≥lgin er √≠ √ĺv√≠  a√į n√Ĺta fjarskylda norsk√¶tta√įa eldislaxa √≠ √≠slensku sj√≥kv√≠aeldi og taka tillit til √ĺeirra uppl√Ĺsinga √≠ √°h√¶ttumatinu.

Uppl√Ĺsingar um flakk hj√° laxi af n√°tt√ļrulegum laxastofnum h√©rlendis eru markt√¶k g√∂gn sem strax er h√¶gt a√į n√Ĺta beint sem vi√įmi√į inn √≠ √°h√¶ttumat √° erf√įabl√∂ndun eldislaxa vi√į √≠slenska laxa, √≠ sta√į √ĺeirra erlendu vi√įmi√įa sem n√Ĺtt eru √≠ dag.  Au√įvelt er a√į taka inn √≠ mati√į sm√°a laxastofna √ĺar sem skr√°√į vei√įi er fyrir hendi. En √≠ tilfellum f√°li√įa√įra laxastofna √ĺar sem ekki eru tilt√¶k skr√°√į g√∂gn yfir √°rlega vei√įi til a√į f√° inns√Ĺn √≠ st√¶r√į √ĺeirra, m√° koma √ĺeim stofnum inn √≠ √°h√¶ttumati√į me√į √ĺv√≠ a√į n√Ĺta fyrirliggjandi g√∂gn sem afla√į hefur veri√į me√į sv√¶√įisbundnum ranns√≥knum. Tilt√¶k eru g√∂gn ranns√≥knafyrirt√¶kisins Laxfiska yfir st√¶r√į hrygningarstofna laxa tiltekinna √°a vi√į Arnarfj√∂r√į sem n√Ĺta m√° beint.  √ć tilfelli annarra sm√°rra laxastofna sem √ĺekktir eru fr√° ranns√≥knum √° sei√įab√ļskap √°a e√įa √° grunni uppl√Ĺsinga um √≥skr√°√įar vei√įinytjar - √ĺ√° m√° byrja √° √ĺv√≠ a√į leggja mat √° st√¶r√į √ĺeirra stofna, sem s√≠√įan v√¶ri skipt √ļt me√į √∂flun n√°kv√¶mari gagna. 

√Ā me√įan sj√≥kv√≠aeldi √° frj√≥um norsk√¶ttu√įum eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft √ĺ√° √ĺarf sl√≠kur rekstur a√į fylgja mj√∂g str√∂ngu eftirliti. Ef √ĺa√į √° a√į ganga skammlaust √ĺ√° √ĺarf a√į r√°√įast strax √≠ nau√įsynlegar √ļrb√¶tur √° vi√įmi√įum, verkferlum og eftirfylgni, svo tryggja megi tilvist √≠slenskra laxastofna √° me√įan sl√≠kur rekstur er leyf√įur. Samhli√įa √ĺarf a√į hefja vinnu vi√į √°√¶tlanager√į sem hefur √ĺa√į a√į markmi√įi a√į leggja af eldi √° frj√≥um eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um svo flj√≥tt sem ver√įa m√°. √ćslenskir laxeldismenn sem √≠ dag halla s√©r a√į √≥sj√°lfb√¶rum mengandi rekstri opinna sj√≥kv√≠a √¶ttu a√į l√≠ta til vistv√¶nni eldisa√įfer√įa √° laxi. D√¶mi um √ĺa√į v√¶ri eldi √° √≥frj√≥um laxi e√įa eldi √° frj√≥um laxi √≠ tryggilega afloku√įum eldisr√Ĺmum sem bj√≥√įa ekki upp √° a√į laxinn sleppi √≠ s√≠fellu l√≠kt og reyndin er √≠ tilfelli opinna sj√≥kv√≠a. 

 ...

Tilvistarr√©ttur laxastofna   

V√≠kjum √ĺ√° aftur a√į spurningu J√≥ns Hreggvi√įssonar √≠ √ćslandsklukkunni um √ĺa√į hva√į s√© aftaka og hva√į ekki. √ć √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar er tilgreint hva√įa laxvei√įi√°r s√©u √≠ mestri h√¶ttu vegna laxeldis √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land. √Ār sem f√≥stra minnstu laxastofnana eru ekki til umr√¶√įu √≠ √ĺv√≠ √°h√¶ttumati. Ef yfirf√¶ra √¶tti √ĺetta var√ļ√įarsj√≥narmi√įal√≠kan Hafranns√≥knastofnunar yfir √° vangaveltur J√≥ns Hreggvi√įssonar √≠ √ćslandsklukkunni; √ĺ√° er lj√≥st a√į svari√į vi√į vangaveltum J√≥ns v√¶ri √° √ĺ√° lund a√į ef ma√įur s√°lga√įi verulega sm√°v√∂xnum manni √ĺ√° v√¶ri √ĺa√į ekki eiginlegt dr√°p. Kannski var k√≥ngsins b√∂√įull Sigur√įur Snorrason einmitt √ĺeirrar ger√įar. Og √ĺ√≥tt enginn sakni Sigur√įar √ĺ√° er v√≠st a√į √ĺeir laxastofnar sem hverfa af sj√≥narsvi√įi √≠slenskrar n√°tt√ļru vegna undanl√°tssemi stj√≥rnvalda √° kostna√į n√°tt√ļrunnar, ver√įur s√°rt sakna√į sem og √≥spillts √°stands √ĺeirra laxastofna sem ska√įast munu. 

...
√ćslenskir laxastofnar ver√įi √°fram hluti af n√°tt√ļru √ćslands

N√Ĺting okkar √° n√°tt√ļruau√įlindum √ćslands er hluti af √ĺv√≠ l√≠fi sem felst √≠ a√į byggja √ĺetta land. Um lei√į er √ĺa√į sj√°lfs√∂g√į skylda okkar a√į skila √ĺeirri n√°tt√ļru fr√° kynsl√≥√į til kynsl√≥√įar me√į √ĺv√≠ a√į umgangast hana me√į √ĺeim h√¶tti a√į h√ļn beri ekki ska√įa af. Tilvera og heilbrig√įi √≠slenskra laxastofna er ekki einkam√°l stj√≥rnvalda e√įa √ćslendinga yfir h√∂fu√į. √ćslendingar √ĺurfa a√į r√≠sa undir √ĺeirri √°byrg√į sem felst √≠ √ĺv√≠ a√į vera hluti √≠slenskrar n√°tt√ļru. Laxar √ćslands h√∂f√įu dvali√į h√©rlendis √≠ √°r√ĺ√ļsundir er landn√°m h√≥fst; √ĺeir eru hinir upprunalegu √≠b√ļar √ćslands - og √ĺ√° √° a√į umgangast sem sl√≠ka.  N√°nari umfj√∂llun m√≠na um √ĺetta m√°lefni er a√į finna √° vefsv√¶√įi Laxfiska √≠ greinager√įinni ‚ÄěHugvekja um √∂rl√∂g √≠slenskra laxastofna √≠ lj√≥si eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um vi√į √ćsland‚Äú..

√ćtarlegri umfj√∂llun um m√°lefni√į m√° lesa √≠ greininni  Hugvekja um √∂rl√∂g √≠slenskra laxastofna iŐĀ lj√≥si eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um vi√į √ćsland

                         eldislaxar_lusasar_bakuggaskemmd_talknbardsskemmd_fifustadadalsa_2018-mynd_johannes_sturlaugssonNorsk√¶tta√įar eldislaxahrygnur fr√° sj√≥kv√≠aeldi sem veiddust √≠ F√≠fusta√įadals√° √≠ okt√≥ber 2018.

  

             Eldislaxar gripnir gl√≥√įvolgir

                       √° hrygningarsl√≥√į

                             J√≥hannes Sturlaugsson

                      

√ć fallegri √°, √≠ fallegum dal vi√į fallegan fj√∂r√į er l√≠till √≠slenskur laxastofn - og gestkomandi norsk√¶tta√įir eldislaxar sem enginn bau√į. √Ā hrygningarsv√¶√įi skammt ofan sj√°var√≥ss √ĺar sem F√≠fista√įadals√° rennur √≠ Arnarfj√∂r√į, √ĺ√° veiddust √≠ li√įnum okt√≥ber tveir laxar √≠ ranns√≥knum Laxfiska, sem samkv√¶mt greiningareinkennum virtust runnir fr√° sj√≥kv√≠aeldi √° laxi. √ěa√į mat √° uppruna laxanna hefur n√ļ veri√į sta√įfest me√į greiningu l√≠fs√Ĺna af h√°lfu Mat√≠s.

Eldislaxarnir sem veiddust voru kyn√ĺroska hrygnur sem komnar voru a√į hrygningu. √ě√¶r voru 9% af √ĺeim laxi sem var m√¶ttur √ĺetta √°ri√į til hrygningar √≠ F√≠fusta√įadals√°. √ěessi h√°a hlutdeild eldislaxanna af hrygningarlaxi √≠ √°nni er raunverulegt d√¶mi um √≠ hve mikilli h√¶ttu litlir laxastofnar √≠ n√°l√¶g√į vi√į sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įi eru fyrir erf√įabl√∂ndun af h√°lfu eldislaxa.

√ćslenskum laxastofnum stafar √∂√įru fremur h√¶tta af eldi laxa √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land vegna erf√įabl√∂ndunar √ĺeirra norsk√¶ttu√įu eldislaxa sem √ĺar eru aldir og sleppa √≠ miklum m√¶li vegna vankanta eldisa√įfer√įarinnar. Mi√įa√į vi√į √ĺau um 15000 tonn af laxi sem √¶tla m√° a√į s√©u √≠ sj√≥kv√≠aeldi √≠ dag, √ĺ√° l√≠tur √ĺetta ekki vel √ļt fyrir F√≠fusta√įadals√°rlaxinn n√© a√įra √≠slenska laxastofna. √ěv√≠ b√ļi√į er a√į r√°√įgera √°rlegt eldi √° 71 √ĺ√ļsund tonnum af eldislaxi og √ĺar af veita leyfi fyrir eldi √° 30 √ĺ√ļsund tonnum. H√≥fs√∂m norsk vi√įmi√į sem vi√į sty√įjumst vi√į var√įandi √ĺann fj√∂lda laxa sem sleppur √ļr kv√≠um a√į jafna√įi fyrir hvert tonn laxa sem ali√į er √≠ sj√≥kv√≠um (0,4-0,8 laxar/tonn), s√Ĺna a√į √ĺegar 71 √ĺ√ļsund tonna eldiskv√≥ti ver√įur fulln√Ĺttur √ĺ√° munu 28-56 √ĺ√ļsund frj√≥ir eldislaxar af norskum uppruna vera fr√≠tt syndandi √°rlega h√©r vi√į land. √ć √ĺv√≠ sambandi er mikilv√¶gt a√į muna a√į √°rlegur heildarfj√∂ldi √≠slenskra laxa sem tekur √ĺ√°tt √≠ hrygningunni er 40 - 50 √ĺ√ļsund laxar. Enda √ĺ√≥tt a√įeins hluti eldislaxanna skili s√©r √≠ √°rnar og taki √ĺ√°tt √≠ hrygningunni √ĺar, √ĺ√° l√≠tur √ĺetta illa √ļt. Reyndar er m√∂gulegt a√į svi√įsmyndin s√© enn verri enda m√∂gulegt a√į fleiri laxar sleppi √ļr kv√≠um h√©r vi√į land en vi√į Noreg. √ć √ĺv√≠ sambandi benda √° a√į g√∂gn s√Ĺna a√į allt a√į r√≠flega tv√∂falt fleiri laxar sleppa √ļr kv√≠um vi√į Skotland en vi√į Noreg.

Fundur eldislaxanna √≠ haust kom til vegna v√∂ktunarranns√≥kna fyrirt√¶kis m√≠ns Laxfiska, √≠ samstarfi vi√į √°reigendur √≠ √°m √≠ Ketild√∂lum vi√į Arnarfj√∂r√į. √Āri√į 2015 h√≥fust √ĺ√¶r ranns√≥knir √° laxa- og silungsstofnum √≠ √ĺremur √°m, sem √¶tla√į var a√į s√Ĺna hva√įa √°hrif vaxandi umfang sj√≥kv√≠aeldis √° laxi hefur √° √ĺ√° stofna. √ěessar √°r vi√į Arnarfj√∂r√į eru Sel√°rdals√°, F√≠fusta√įadals√° og Bakkadals√°. √Ā vefs√≠√įu Laxfiska m√° finna sk√Ĺrslur er greina fr√° ni√įurst√∂√įum ranns√≥knanna 2015 og 2016. S√≠√įar √≠ vetur ver√įur birt sk√Ĺrsla er greinir fr√° ranns√≥knarni√įurst√∂√įum fr√° 2017 og 2018. En auk annars koma √ĺar vi√į s√∂gu g√∂gn yfir eldislaxa og arfger√įarg√∂gn yfir laxastofnana √≠ F√≠fusta√įadals√° og Sel√°rdals√° sem veri√į er a√į vinna n√ļna.

√ć haust var fari√į um √°rnar √° hrygningart√≠√į fj√≥r√įa √°ri√į √≠ r√∂√į. Me√į √≠ √ĺ√° f√∂r sl√≥st fr√©ttama√įurinn Kjartan √ěorbj√∂rnsson (Golli) fr√° Iceland Review, sem vildi kynna fyrir lesendum bla√įsins ranns√≥knina og √ĺ√° st√∂√įu sem √≠slenskir laxastofnar v√¶ru √≠ vegna eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. √ěa√į ger√įi hann me√į grein sem n√ļ var a√į birtast √≠ t√≠maritinu Iceland Review og me√į fr√©tt √° vef Iceland Review.

                         Norsk√¶tta√įar eldislaxahrygnur fr√° sj√≥kv√≠aeldi sem veiddust √≠ F√≠fusta√įadals√° √≠ okt√≥ber 2018Norsk√¶tta√įar eldislaxahrygnur fr√° sj√≥kv√≠aeldi sem veiddust √≠ F√≠fusta√įadals√° √≠ okt√≥ber 2018.

            Sj√≥birtingur √≠ l√≠fsins sj√≥

                     J√≥hannes Sturlaugsson

                     Grein sem birt var √≠ Morgunbla√įinu 31. ma√≠ 2018


            Birtingar sem dvelja √≠ fa√įmi √≠slenskra j√∂kla eru fremstir me√įal

            jafningja. Um √ĺa√į vitna st√≥rvaxnir birtingar og stofnar √ĺeirra √°

            j√∂klasl√≥√įum. √ě√° gildir litlu hvort j√∂kulbr√°√įin sem f√≥strar

            sj√≥birtinginn hefur s√≠ast um jar√įl√∂gin √°√įur en h√ļn skilar s√©r til

            hans √≠ t√¶rum lindum‚Äď e√įa beljar fram √≥s√≠u√į. J√∂kul√°rnar eru

            l√≠f√¶√į sem flytur n√¶ringarefni √° √¶tissl√≥√į sj√≥birtinganna,

           me√į sj√°varstr√∂ndum √ļt fr√° √≥sum √ĺeirra √°a.  

sjobirtingur_sea_trout-salmo_trutta_in_river-copyright_johannes_sturlaugsson_laxfiskar

S√≠ritandi sj√≥birtingar                                                                                               Sj√≥birtingar √ļr fa√įmi Vatnaj√∂kuls eru umfj√∂llunarefni √ĺessara skrifa. Sj√≥birtingurinn er vorbo√įinn √≠ ferskvatni √ćslands, en fr√° vori og fram √° sumar hefur hann √°rlegar g√∂ngur s√≠nar til sj√°var. √ě√° sj√°vardv√∂l hef √©g rannsaka√į n√°nast √°rlega √≠ r√≠flega 20 √°r. N√ļ √ĺegar spor√įak√∂st sj√≥birtinganna eru √≠ algleymi √≠ a√įdraganda sj√°vardvalar √ĺeirra, √ĺ√° er vi√į h√¶fi a√į kynna til s√∂gunnar √≠tarlegar uppl√Ĺsingar um sj√°vardv√∂l √ĺessara silfurslegnu urri√įa. √ć √°rslok 2017 birtist grein m√≠n ‚ÄěThe Marine Migration and Swimming Depth of Sea trout in Icelandic waters‚Äú √≠ b√≥kinni Seatrout: Science and Management. Megin umfj√∂llunarefni greinarinnar er sj√°vardv√∂l sj√≥birtinga, me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ hvernig sj√≥gangan afmarkast √≠ t√≠ma og einnig √≠ r√ļmi, hva√į var√įar d√Ĺpi sj√°varins sem fiskarnir halda sig √°. Greinin byggir √° √ļrvinnslu gagna sem √©g safna√įi √≠ n√°nu samstarfi vi√į sj√≥birtinga √ļr Grenl√¶k og Tungul√¶k √° 11 √°rum (1996-2011). √ěeir birtingar voru merktir me√į s√≠ritandi rafeindafiskmerkjum, √≠ √°num √°√įur en √ĺeir gengu √≠ sj√≥. √ěv√≠ m√° segja a√į sj√≥birtingarnir hafi sj√°lfir s√©√į um a√įskr√° heg√įun s√≠na og umhverfi √° me√įan sj√°vardv√∂linni st√≥√į. M√¶lini√įurst√∂√įurnar setti √©g s√≠√įan fram me√į hli√įsj√≥n af kyni √ĺeirra, st√¶r√į, aldri og l√≠fss√∂gu, en g√∂gnin √≠ heild opnu√įu √°√įur √≥√ĺekkta s√Ĺn √° l√≠fsh√¶tti √ĺessara fiska √≠ sj√≥.

Langt√≠mav√∂ktun √° atferlisvistfr√¶√įi                                                                        Ranns√≥knani√įurst√∂√įurnar byggja √° hundru√įum √ĺ√ļsunda m√¶linga √° fiskd√Ĺpi og sj√°varhita √ĺau 11 √°r sem h√©r eru til umr√¶√įu, √ĺar sem t√≠√įustu m√¶lingarnar voru √° 5 sek√ļndna fresti. Aukinheldur voru til vi√įb√≥tar √ĺessu framkv√¶mdar m√¶lingar √° seltu sj√°var yfir √ĺrj√ļ √ĺessara √°ra. M√¶lig√∂gnin komu fr√° √ĺeim merktu fiskum sem endurveiddust, b√¶√įi √≠ stangvei√įi og √≠ s√©rt√¶kum vei√įum m√≠num √° m√¶limerktum fiskum a√į hausti og √≠ byrjun vetrar. Alls voru skr√°√įar sj√≥fer√įir hj√° 41 birtingi, en heildarfj√∂ldi skr√°√įra sj√≥fer√įa var 47 √ĺv√≠ √≠ f√°einum tilvikum reyndist unnt a√į skr√° 2 e√įa 3 sj√≥fer√įir hj√° sama fiskinum. Me√į √ĺessum h√¶tti reyndist unnt a√į f√° fram hvert v√¶ri samspili√į √° milli heg√įunar fiskanna og umhverfis √ĺeirra. G√∂gn √ĺessi yfir sj√≥g√∂ngu sj√≥birtinganna eru einst√∂k √≠ sinni r√∂√į √° veraldarv√≠su og vitna samhli√įa um eitt f√°rra tilvika √ĺar sem atferlisvistfr√¶√įi fiskistofna √≠ sj√≥ hefur veri√į kortl√∂g√į me√į langt√≠mav√∂ktun (‚Č•10 √°r).

Aldur og forsaga fiskanna                                                                                      Sj√≥birtingarnir sem skilu√įu g√∂gnum um sj√°vardv√∂l s√≠na voru vi√į merkingu fj√∂gurra til t√≠u √°ra gamlir. √ěessir st√°lpu√įu geldfiskar og st√¶rri hrygningarfiskar voru 32 til 76 cm langir vi√į merkingu, en voru 47 til 81 cm langir vi√į endurheimtu. L√≠fssaga √ĺeirra sem lesin var √ļr hreistri √ĺeirra endurspegla√įi d√¶miger√įan l√≠fsferil √≠slenskra sj√≥birtinga sem dvelja samfellt √≠ ferskvatni √≠ tv√∂ til fj√∂gur √°r √°√įur en √ĺeir ganga fyrst√≠ sj√≥. √ć kj√∂lfari√į ganga √ĺeir s√≠√įan √°rlega √≠ sj√≥ √ĺa√į sem eftir er √¶vinnar. √ěegar birtingarnir hafa loki√į tveimur til fj√≥rum sj√≥fer√įum √ĺ√° hrygna √ĺeir √≠ fyrsta sinn og s√≠√įan √°rlega eftir √ĺa√į.

T√≠masp√∂nn sj√°varg√∂ngunnar                                                                                    Yfir hva√įa t√≠mabil teyg√įi sj√°vardv√∂l sj√≥birtinganna sig √∂ll √ĺessi √°r? D√¶miger√į sj√≥ganga birtinganna h√≥fst √≠ ma√≠ e√įa j√ļn√≠ og lauk s√≠√įan √° t√≠mabilinu fr√° s√≠√įari hluta j√ļl√≠ og fram √≠ september. Sj√°vardv√∂lin endurspegla√įi √∂√įru fremur √ĺann t√≠ma sumars √ĺegar bjart n√¶turh√ļmi√į leysir myrkri√į af h√≥lmi, sem hentar vel fiski sem byggir √¶tis√∂flun s√≠na √° sj√≥n √∂√įru fremur. Sj√≥gangan hj√° √ĺessum fj√∂gurra til ellefu √°ra sj√≥birtingum spanna√įi t√≠mabil sem nam fr√° 23 d√∂gum og upp √≠ 183 daga. A√į me√įaltali var sj√≥gangan 59 daga l√∂ng.

1.mynd-sjavargangan_og_gangan_i_ana_sjobirtingur_1996_2010-johannes_sturlaugsson

1. mynd. Hlutfallslegur fj√∂ldi sj√≥birtinga sem voru a√į hefja sj√≥g√∂ngu s√≠na e√įa lj√ļka henni √° grunni ranns√≥knarvikna, me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim 46 sj√≥fer√įum sem skr√°√įar voru 1996-2010.

Ellibelgur √° √∂√įrum n√≥tum                                                                                              Ein skr√°√į sj√≥ganga var hinsvegar fjarri √ĺv√≠ a√į vera d√¶miger√į. √ěar var um a√į r√¶√įa sj√°vardv√∂l elsta og st√¶rsta sj√≥birtingsins sem s√Ĺndi g√∂nguheg√įun sem var ekki √≠ neinu samr√¶mi vi√į venjubundna heg√įun √≠slenskra sj√≥birtinga. S√° birtingur skr√°√įi sig √≠ s√∂gub√¶kurnar √ĺegar hann eftir 188 daga sj√°vardv√∂l √≠ sinni 8. sj√≥g√∂ngu,veiddist sumari√į 2011 √≠ troll vi√į makr√≠lvei√įar um 35 km su√įaustur af Surtsey. √ě√° var √ĺessi 81 cm langi h√¶ngur √ļr Tungul√¶k staddur um 160 km vestur af heima√≥si s√≠num, Vei√įi√≥si, √ĺar sem Skaft√° og Grenl√¶kur renna til sj√°var. M√¶limerki √ĺess gamla haf√įi √ĺ√° skr√°√į 3 s√≠√įustu sj√≥fer√įir hans (2009, 2010 og 2011) en √°√įur haf√įi √©g veitt hann til a√į merkja hann og m√¶la √° ri√įst√∂√įvum Tungul√¶kjar, fyrst 2007 og aftur 2008. Fyrsta skr√°√įa sj√°vardv√∂l √ĺessa birtings √°ri√į 2009 var d√¶miger√į (ma√≠-√°g√ļst). √Āri s√≠√įar hefst √¶tisganga birtingsins √≠ sj√≥ √° hef√įbundnum t√≠ma √≠ ma√≠, en sj√°vardv√∂lin var√į lengri en d√¶mi voru um hj√° sj√≥birtingi h√©rlendis (183 dagar).√ěri√įja skr√°√įa sj√≥fer√į √ĺessa birtings (√ĺ√° 12 √°ra gamall) h√≥fst √≠ lok desember, sem um lei√į var√į fyrsta skr√°√įa tilvik √ĺess a√į √≠slenskur sj√≥birtingur byrji sj√≥g√∂ngu s√≠na a√į vetrinum, √ĺ.m.t. √ĺegar liti√į var til fyrri √¶tisgangna sama birtings. S√ļ sta√įreynd,√°samt l√∂ngum dvalart√≠ma fisksins √≠ sj√≥ og √ĺa√į hve langt hann var kominn fr√° heima√≥si s√≠num √ĺegar hann veiddist, bendir til √ĺess a√į sj√≥ganga aldurhniginna st√≥rvaxinna sj√≥birtinga geti almennt veri√į me√į √∂√įrum h√¶tti en √ĺeirra sem yngri og minni eru.

√ć fa√įmi sj√°var                                                                                                           Ranns√≥knir m√≠nar s√Ĺndu a√į sj√≥birtingur √° sj√≥g√∂ngu fer me√į √∂lduskautum sj√°var og er strands√¶kinn. √Ā 2. mynd m√° sj√° ferla er s√Ĺna fiskd√Ĺpi√į sem tiltekinn sj√≥birtingur f√≥r um √° me√įan sj√°vardv√∂l hans st√≥√į og hitann √° √ĺeirri sl√≥√į.

2.mynd-gonguhegdun_sjobirtings_i _sjo_2004-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

2. mynd. G√∂nguheg√įun sj√≥birtings √ļr Grenl√¶k √≠ sj√≥, √ļt fr√° t√≠ma, d√Ĺpi √° fiskinum og hita √°√ĺv√≠ d√Ĺpi, auk samskonar uppl√Ĺsinga √ļr √°nni r√©tt fyrir og eftir sj√≥g√∂nguna. St√¶r√į fisksins vi√įmerkingu og endurheimtu er tilgreind.

√ěetta r√≠ka uppsj√°vare√įli sj√≥birtinga s√©st vel √° 3. mynd √ĺar sem vi√įvera √ĺeirra innan √°kve√įinna d√Ĺptarbila er s√Ĺnd. Hinsvegar √ĺarf a√į hafa √≠ huga a√į oft√ĺegar sj√≥birtingurinn er uppi undir yfirbor√įi sj√°var √ĺ√° er hann gjarnan einnig staddur upp undir fj√∂ru, sem √ĺ√Ĺ√įir a√į sj√°varbotninn er √ĺ√° l√≠ka skammt undan. Me√įald√Ĺpi√į sem birtingarnir h√©ldu sig yfir sj√≥g√∂nguna spanna√įi fr√° 2,0 m og upp √≠ 3,8 m, sem s√Ĺnir vel hve efsta lag sj√°varins er sj√≥birtingunum k√¶rt. Skr√°√į h√°marksd√Ĺpi hj√°birtingum √° sj√≥g√∂ngu var 70 metrar. Mesti skr√°√įi sundhra√įi sj√≥birtinga √° millid√Ĺptarlaga var 2,2 l√≠kamslengdir √° sek√ļndu.

 3.mynd-sjobirtingur_fiskdypi_1996_2011-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

3. mynd. D√Ĺpi√į sem sj√≥birtingarnir h√©ldu sig √° yfir sj√°vardv√∂lina me√į hli√įsj√≥n af v√∂ktunar√°rum og tilgreindum d√Ĺptarbilum.


√ć lokin langar mig a√į geta √ĺess atferlisranns√≥knir √° st√°lpu√įum geldfiskum og hrygningarfiskum sj√≥birtinga √≠ sj√≥ h√©r vi√į land eru ekki bundnar af √ĺessum ranns√≥knum undan Su√įurlandi n√© √∂√įrum ranns√≥knum m√≠num √° √ĺv√≠ grunns√¶vi, √ĺv√≠ a√į √°ri√į 2011 h√≥f √©g ranns√≥knir √° sj√≥birtingi √ļr Botns√° sem skila√į hafa g√∂gnum af sama toga yfir 6 √°ra t√≠mabil. S√ļ ranns√≥kn skila√įi aukinheldur fyrstu g√∂gnum h√©rlendis yfir landfr√¶√įilega dreifingu birtinga √° √ĺeim l√≠fsskei√įum yfir sj√°varg√∂nguna fr√° fer√įum √ĺeirra yfir t√¶plega 40 km langan sj√°varkafla, eftir Hvalfir√įi endil√∂ngum og r√©tt √ļt fyrir mynni hans. En s√∂gur √ĺeirra s√¶garpa Botns√°r segi √©g s√≠√įar.

Su√įurstr√∂ndin er umfer√įarmi√įst√∂√į er byggir √° feikn af sv√∂rtum sandi.                    Sj√≥birtingur, sands√≠li, s√≠ld, selur og sk√ļmur dvelja √ĺar hver √≠ s√≠nu standi.

√Ā vefs√≠√įu ranns√≥knafyrirt√¶kis m√≠ns Laxfiska m√° finna greinina The marine migration and swimming depth of sea trout in Icelandic waters sem vitna√į er til og sk√Ĺrsluna Swimming depth of sea trout sem a√į hluta var skrifu√į um sama efni.

Upphaf fiskirannsókna í Jökulsárlóni

Fiskarnir √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni, g√∂nguheg√įun √ĺeirra og umhverfi

N√°tt√ļrufegur√įin sem einkennir J√∂kuls√°rl√≥n og umhverfi √ĺess er einst√∂k og √ĺv√≠ ekki a√į undra a√į sv√¶√įi√į er ein √ĺekktasta n√°tt√ļruperla √ćslands. L√≠fr√≠ki vatnakerfis J√∂kuls√°rl√≥ns b√Ĺr einnig yfir einst√∂kum t√∂frum ekki s√≠st vegna fj√∂lbreytni og afls √ĺeirra umhverfis√ĺ√°tta sem √ĺar m√¶tast.

Um langan aldur haf√įi mig langa√į til a√į kanna fiskinn √≠ √ĺessu einstaka vatnakerfi sem daglega er meitla√į af samspili √≠ss, ferskvatns og sj√°var. √Ā endanum gafst m√©r s√≠√įan k√¶rkomi√į t√¶kif√¶ri til a√į gera veruleika √ļr √ĺeim vangaveltum √ĺegar ranns√≥knafyrirt√¶ki mitt Laxfiskar f√©kk styrk fr√° styrktarsj√≥√įi Vina Vatnaj√∂kuls til a√į m√¶ta hluta af kostna√įi vi√į a√į stunda fiskiranns√≥knir √ĺar. Ni√įurst√∂√įur fr√° √ĺessari fyrstu fiskiranns√≥kn √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni √°rin 2014 og 2015 setti √©g fram √≠ r√≠kulega myndskreyttri sk√Ĺrslu √° li√įnu vori og h√©r er hlekkur √° √ĺ√° √≠tarlegu samantekt.

Fiskar, hvalir og mælingar á hita ferskvatns og sjávar
√ć ranns√≥kninni voru fiskar vatnakerfisins √≠ a√įalhlutverki. En ranns√≥knarvinnan skila√įi l√≠ka fyrir austanvert vatnakerfi√į n√Ĺjum uppl√Ĺsingum um hita ferskvatns √°ri√į um kring og reyndar sj√°var a√į hluta √ĺegar hans g√¶tti √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns. Ranns√≥knin s√Ĺndi einnig fram √° tilvist hn√≠sa √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni, sem jafnframt var fyrsta sta√įfesta tilvik um dv√∂l sm√°hvala √ĺar.

G√∂nguatferli silunganna, √¶ti √ĺeirra, st√¶r√į v√∂xtur og aldur
Ranns√≥knin s√Ĺndi a√į √¶tisg√∂ngur sj√≥birtinga og sj√≥bleikja f√≥ru fyrst og fram √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni a√į sumri og fram √° haust √ĺ√≥ svo d√¶mi fengist um g√∂ngur √≠ l√≥ni√į a√į vori. √ć sk√Ĺrslunni er fari√į √≠ saumana √° g√∂nguheg√įun sj√≥birtings og a√į nokkru fyrir sj√≥bleikju en rafeindafiskmerki og skr√°ningast√∂√įvar voru √≠ lykilhlutverki a√į afla √ĺeirra √≠tarlegu uppl√Ĺsinga. √ěar er um a√į r√¶√įa landfr√¶√įilega kortlagningu √° √ĺv√≠ hvernig fiskarnir n√Ĺta s√©r tiltekin v√∂ktu√į sv√¶√įi sem sett er fram √≠ mismunandi t√≠maupplausn (1 klst ‚Äď 1 vika). Einn sj√≥birtingur bar hlj√≥√įsendimerki sem gaf uppl√Ĺsingar um d√Ĺpi√į sem fiskurinn f√≥r um en hann f√≥r snemmhendis ni√įur fyrir 100 m d√Ĺptar√ĺolm√∂rk merkisins og sprengdi nema √ĺess. Eftir stendur sta√įfesting √ĺess a√į birtingur eigi √ĺa√į til a√į fara svo dj√ļpt √≠ √ĺessu d√Ĺpsta st√∂√įuvatni √ćslands, sem d√Ĺpkar me√į hverju √°rinu sem l√≠√įur. Mesta botnd√Ĺpi J√∂kuls√°rl√≥ns er n√ļ komi√į fast a√į 300 metrum og fiskinum √ĺv√≠ l√≠til d√Ĺptartakm√∂rk sett √ĺar. √ć sk√Ĺrslunni eru auk √ĺessa birtar uppl√Ĺsingar um √¶ti silunganna og v√∂xt. Auk √ĺess sem aldur √ĺeirra er sko√įa√įur me√į hli√įsj√≥n af st√¶r√į √ĺeirra, allt fr√° sei√įum til 57 cm langra fiska.

Fisktegundirnar
Sj√≥g√∂ngusilungar √ĺessir af tegundum urri√įa og bleikju dv√∂ldu √≠ l√≥ninu √°samt flundru sem √ĺar var r√°√įandi √≠ fj√∂lda. En einnig var √≠ ranns√≥knavei√įunum sta√įfest tilvist lo√įnu, sands√≠la og horns√≠la √≠ sj√°varl√≥ninu.

Uppruni göngusilunganna
Hva√įan skyldi √ĺ√° koma s√° g√∂ngusilungurinn sem n√Ĺtir s√©r √ĺetta magna√įa sj√°varl√≥n til √¶tis√∂flunar?  Ranns√≥knir ofanvert √≠ vatnakerfinu, √≠ st√∂√įuv√∂tnum og √°m sem renna √≠ austurbotn J√∂kuls√°rl√≥ns, s√Ĺna a√į hluti sj√≥birtingsins og sj√≥bleikjanna var runninn √ĺa√įan, en √ĺa√į var ekki einhl√≠tt. √ěannig hafa tveir sj√≥birtingar endurheimst √≠ vei√įi utan vatnakerfisins sem s√Ĺnir a√į sj√≥birtingar √¶tta√įir √ļr √∂√įrum vatnakerfum sj√° √°st√¶√įu til a√į n√Ĺta s√©r √¶tisframbo√į J√∂kuls√°rl√≥ns √° √¶tisg√∂ngum s√≠num √≠ sj√≥. Annar umr√¶ddra sj√≥birtinga endurheimtist √≠ li√įnum september √ĺar sem hann var m√¶ttur til hrygningar √≠ Fjar√įar√° sem rennur √≠ Papafj√∂r√į (Pap√≥s) en stysta sj√≥lei√į √ĺanga√į er 70 km fr√° √≥si hinnar √∂rstuttu J√∂kuls√°r √° Brei√įmerkursandi, √ļtfalls J√∂kuls√°rl√≥ns.

Langfer√įalangur √° m√¶likvar√įa sj√≥birtinga
H√©r l√¶t √©g fylgja me√į graf sem gefur inns√Ĺn √≠ √ĺa√į hvernig umr√¶ddur fiskur var a√į n√Ĺta J√∂kuls√°rl√≥n √ĺa√į √°r (j√ļn√≠ 2014 ‚Äď j√ļn√≠ 2015) sem v√∂ktun st√≥√į yfir √° fer√įum fiskanna √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni. √ěv√≠ til vi√įb√≥tar set √©g me√į loftmyndakort sem s√Ĺnir hvar fiskurinn endurveiddist n√ļ r√≠flega √ĺremur √°rum eftir a√į hann var merktur √≠ j√ļn√≠ 2014.
gonguhegdun_sjobirtings_nr5_jokulsarloni-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

G√∂nguheg√įun sj√≥birtings √° √¶tisg√∂ngu me√į hli√įsj√≥n af vi√įveru hans √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns. Annarsvegar √°ri√į 2014 (v√∂ktun √° tveimur st√∂√įvum fyrir hlj√≥√įsendimerki) og hinsvegar √≠ upphafi √¶tisg√∂ngu hans 2015 (en √ĺa√į √°r var ytri st√∂√į eing√∂ngu virk √≠ rekstri og s√≠√įan tekin upp √≠ s√≠√įustu viku j√ļn√≠). Dv√∂l √° vi√įkomandi st√∂√įvum er fyrir hverja viku gefin upp sem hlutfall af heildart√≠ma √ĺeirrar viku √° klukkustundargrunni. Uppl√Ĺsingar eru tilgreindar um fiskinn, merkingu hans og fj√∂lda skr√°ninga √° vi√įveru hans til samans √° st√∂√įvunum.


ferdir sjobirtings - jokulsarlon 2014 fjardara 2017 - johannes s -laxfiskar

 
fjardara i okt 2017- mynd johannes sturlaugsson laxfiskumMyndin s√Ĺnir heima√° sj√≥birtings nr. 5 sem veiddist √ĺar s√≠√įla √≠ september 2017 ofan vi√į √ĺj√≥√įveg en √ĺa√įan er myndin tekin ni√įur eftir √°nni og √≠ fjarl√¶g√į s√©st Pap√≥s sem h√ļn rennur √≠.

Nau√įsyn v√∂ktunar √° umhverfi og l√≠fr√≠ki J√∂kuls√°rl√≥ns
V√≠st er a√į √∂rar breytingar √° umhverfi og l√≠fr√≠ki J√∂kuls√°rl√≥ns ver√įa √≠ n√°inni framt√≠√į √°fram eitt af s√©rkennum √ĺessa vistkerfis. Mikilv√¶gt er a√į vakta √ĺ√¶r st√≥rst√≠gu breytingar √° umhverfis√ĺ√°ttum og l√≠fr√≠ki sem vi√į upplifum n√ļ √° √ĺessu sv√¶√įi, √ĺv√≠ um einstakt t√¶kif√¶ri er √ĺar a√į r√¶√įa til a√į afla uppl√Ĺsinga um √ĺ√° ferla sem √≠ hlut eiga.

H√©r fylgir √°grip af efni sk√Ĺrslunnar:
(Jóhannes Sturlaugss. 2017.Fiskirannsóknir í vatnakerfi Jökulsárlóns 2014-15. Laxfiskar.40 bls)

Ranns√≥knafyrirt√¶ki√į Laxfiskar h√≥f ranns√≥kn √° fiskum og umhverfi √ĺeirra √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns √° Brei√įamerkursandi √≠ byrjun sumars 2014 sem st√≥√į fram √° sumar 2015. Ranns√≥knin var fj√°rm√∂gnu√į af Laxfiskum og me√į styrk fr√° Vinum Vatnaj√∂kuls. Ranns√≥knin er √≠ megindr√°ttum tv√≠skipt hva√į gagnas√∂fnun var√įar. Annarsvegar var g√∂gnum safna√į 2014 me√į netavei√įi √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni og me√į rafvei√įi √° sei√įum √≠ √°m sem til √ĺess renna. Hinsvegar var g√∂gnum safna√į me√į v√∂ktun 2014-2015 fyrir tilstilli s√≠rita sem ger√įu kleift a√į skr√°setja vi√įdv√∂l sj√≥birtings og sj√≥bleikju √° v√∂ktu√įum sv√¶√įum √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni og samhli√įa voru hitas√≠ritar n√Ĺttir til a√į framkv√¶ma m√¶lingar √° hita √ĺeirra sv√¶√įa og √≠ straumv√∂tnum sem √ĺar renna til J√∂kuls√°rl√≥ns. Markmi√į ranns√≥knanna er a√į afla grunnuppl√Ĺsinga um g√∂nguheg√įun sj√≥birtinga og sj√≥bleikju er n√Ĺta s√©r J√∂kuls√°rl√≥n og hitafari√į √° √ĺeirri √¶tissl√≥√į fiskanna, auk √ĺess a√į afla grunnuppl√Ĺsinga um √ĺ√¶r fisktegundir sem finnast √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns. Uppl√Ĺsingar fr√° √ĺessari fyrstu ranns√≥kn √° fiski √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns gefa inns√Ĺn √≠ √°hugavert l√≠fr√≠ki √ĺessarar n√°tt√ļruperlu Vatnaj√∂kuls√ĺj√≥√įgar√įs. R√≠flega 400 fiskar voru veiddir √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns. Af √ĺeim voru r√≠flega 100 √ĺeirra merktir (rafeindafiskmerki; sl√∂ngumerki; √∂rmerki) til a√į afla frekari gagna um √ĺ√° fr√° endurvei√įi og fr√° v√∂ktun fiska sem b√°ru rafeindafiskmerki (hlj√≥√įsendimerki og m√¶limerki). Alls veiddust r√≠flega 300 fiskar √≠ net √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni. Megni√į af √ĺeim fiski voru flundrur sem veiddust b√¶√įi vestan- og austanvert √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni en √≠ austurhlutanum veiddust einnig g√∂ngusilungar √≠ tugav√≠s og lo√įna auk sands√≠la sem fengust sem ‚ÄĚme√įafli‚ÄĚ, n√Ĺ√©tin √ļr maga sj√≥birtings og horns√≠li s√°ust. √ć austurbotni J√∂kuls√°rl√≥nsins var s√≠√įan hluta g√∂ngusilungsins sem veiddur var, fylgt eftir me√į √ĺv√≠ a√į vakta me√į tveimur skr√°ningarst√∂√įvum vi√įdv√∂l √ĺeirra hlj√≥√įsendimerktu sj√≥birtinga og sj√≥bleikju. Sj√≥birtingarnir sem veiddust √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni voru 21-57 cm langir og fj√∂gurra (4+) til √°tta √°ra gamlir (8+). Flestir √ĺeirra voru geldfiskar en tveir √ĺeirra allra st√¶rstu h√∂f√įu hrygnt √°rinu √°√įur. Tveir birtinganna voru √≠ sinni fyrstu sj√≥fer√į (21-23 cm langir) en a√įrir h√∂f√įu gengi√į √°√įur √≠ sj√≥ allt fr√° einu skipti og upp √≠ 5 skipti. Reynslumesti s√¶garpurinn sem jafnframt var √ĺeirra st√¶rstur var √ĺv√≠ √≠ sinni sj√∂ttu sj√≥fer√į √ĺegar hann var merktur. √öt fr√° lestri hreisturss√Ĺna sem tekin voru m√°tti l√≠ka sj√° hver aldur birtinganna √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni var vi√į fyrstu sj√≥g√∂ngu √ĺeirra, en √ĺ√° voru flestir √ĺeirra √ĺriggja √°ra (3+), en √ĺri√įjungur √ĺeirra voru fj√∂gurra √°ra (4+) √ĺegar √ĺeir gengu √≠ fyrsta sinn √≠ sj√≥. Sj√≥bleikjur sem veiddust √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni voru 15-42 cm a√į lengd og fj√∂gurra (4+) til sex √°ra (6+) gamlar en aldur √ĺeirra sm√¶stu var ekki sko√įa√įur √ĺannig a√į m√∂gulegt er a√į √ĺriggja √°ra bleikjur hafi veri√į √° me√įal sj√≥bleikjanna. Flundrur sem veiddust √≠ net √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni voru fr√° √ĺv√≠ a√į vera 9 cm og upp √≠ 35 cm a√į lengd og tveggja (2+) til fj√∂gurra (4+) √°ra gamlar. Lo√įnur sem h√°fa√įar voru √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns voru 15-16 cm langar. √Üti fiskanna √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni var sko√įa√į hj√° √ļrtaki fiska og ef mi√įa√į er vi√į r√ļmtak √¶tisins √ĺ√° var lo√įnan mikilv√¶gasta √¶ti sj√≥birtinga, marfl√¶rnar voru hinsvegar mikiv√¶gasta √¶ti sj√≥bleikja og reyndar flundra l√≠ka. Af √∂√įru √¶ti sem kom fyrir √° matse√įli √ĺessara fiska voru sands√≠li og vorflugulirfur. Ranns√≥knin sta√įfesti a√į ofar √≠ vatnakerfinu J√∂kuls√°rl√≥ns var auk horns√≠la a√į finna urri√įa og bleikju allt fr√° 4,5 cm l√∂ngum og eins √°rs g√∂mlum (1+) sei√įum til fullvaxta fiska, b√¶√įi √≠ √°num sem renna √≠ austurbotn l√≥nsins sem og √≠ t√¶rum st√∂√įuv√∂tnum sv√¶√įisins, svonefndum Stemmuv√∂tnum sem hv√≠la √≠ d√Ĺpstu kvosunum √ĺar sem j√∂kull√≥ni√į Stemmul√≥n r√©√į r√≠kjum fyrir r√ļmum aldarfj√≥r√įungi. Flundruna var einnig a√į finna √≠ b√°√įum √°num upp fr√° J√∂kuls√°rl√≥ni, b√¶√įi √≠ j√∂kul√°nni Ve√įur√° og √≠ Stemmuvatna√°nni allt fr√° t√¶plega 8 cm l√∂ngum sei√įum og upp 24 cm langa fiska. √Ā me√įal √ĺeirra silunga sem √°ttu l√∂gheimili sitt √≠ Stemmuv√∂tnum og Stemmuvatna√°nni voru fiskar sem sta√įfest var a√į n√Ĺta s√©r J√∂kuls√°rl√≥n √° me√įan √¶tisg√∂ngu sumarsins stendur, b√¶√įi sj√≥birtingur og sj√≥bleikja. Endurvei√įi merktra fiska s√Ĺndi einnig a√į hluti sj√≥birtings sem n√Ĺtir √¶tissl√≥√į J√∂kuls√°rl√≥ns er √¶tta√įur √ļr √°m utan vatnakerfis J√∂kuls√°rl√≥ns. Um √ĺa√į vitna√įi sj√≥birtingur √ļr Smyrlabjarga√° er veiddist √ĺar vori√į 2016, en hann var √° √¶tisg√∂ngu √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ j√ļn√≠ 2014 er hann veiddist √ĺar og var merktur me√į hlj√≥√įsendimerki sem s√Ĺndi a√į hann var vi√įlo√įandi sv√¶√įi√į fram √≠ september. Skr√°ningar hlj√≥√įsendimerkjanna s√Ĺndu a√į sj√≥birtingarnir n√Ĺttu allir vakta√įan austurhluta J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ j√ļn√≠, j√ļl√≠ og √°g√ļst og tveir √ĺeirra voru √ĺar enn √° sveimi √≠ september. Algengast var a√į birtingarnir k√¶mu inn √° √ĺennan austasta hluta l√≥nsins √≠ hverri viku √ĺ√≥ svo a√į dvalart√≠minn v√¶ri stundum skammur. Einn merktu sj√≥birtinganna h√©lt sig hinsvegar utan √ĺessa innsta sv√¶√įis austurhluta J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ r√≠flega 3 vikur samfellt af sumarlangri √¶tsg√∂ngu hans. √Ā heildina liti√į √ĺ√° s√Ĺna g√∂gnin a√į austasti hluti J√∂kuls√°rl√≥ns er mikilv√¶gur hluti √¶tissl√≥√įarinnar hj√° birtingum er n√Ĺta J√∂kuls√°rl√≥n √° √¶tisg√∂ngum s√≠num. Sj√≥birtingarnir sem b√°ru hlj√≥√įsendimerkin luku g√∂ngum s√≠num um austasta hluta J√∂kuls√°rl√≥ns s√≠√įla √≠ √°g√ļst e√įa september sem um lei√į vitna√įi um lok sj√≥g√∂ngu √ĺess √°rs hj√° sj√≥birtingunum. Einn sj√≥birtingur bar hlj√≥√įsendimerki sem gaf uppl√Ĺsingar um d√Ĺpi√į sem fiskurinn f√≥r um en snemmhendis f√≥r fiskurinn ni√įur fyrir 100 m d√Ĺptar√ĺolm√∂rk merkisins og sprengdi nema √ĺess, en eftir stendur sta√įfesting √ĺess a√į birtingur eigi √ĺa√į til a√į fara svo dj√ļpt √ĺarna, en botnd√Ĺpi√į er √ĺ√≥ r√≠flega tv√∂falt meira √° √ĺessu sv√¶√įi og fiskinum √ĺv√≠ l√≠til takm√∂rk sett √ĺar. Sj√≥bleikjan sem merkt var me√į hlj√≥√įsendimerki √≠ j√ļn√≠ 2014 vir√įist hafa veri√į a√į lj√ļka vi√į √¶tisg√∂ngu s√≠na √ĺa√į √°ri√į √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni ef marka m√° skammvinna dv√∂l hennar vi√į skr√°ningarst√∂√įvarnar √≠ j√ļn√≠ 2014. N√¶st d√ļkkar bleikjan upp vi√į ytri skr√°ningarst√∂ina √≠ austurhluta J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ mars 2015 √ĺar sem h√ļn dvelur √≠ f√°eina daga. A√į endingu veiddist bleikjan √≠ √°li√įnum j√ļn√≠ 2015 vestanvert √≠ Stemmul√≥ni, sy√įsta vatninu √≠ h√≥pi Stemmuvatnanna er s√Ĺnir a√į sj√°vardv√∂linni lauk eigi s√≠√įar en √≠ j√ļn√≠. Greining √° g√∂nguheg√įun sj√≥birtings √° fer√į um austurbotn J√∂kuls√°rl√≥ns s√Ĺndi a√į hann n√Ĺtti v√∂ktu√įu sv√¶√įin framan af sumri n√°nast eing√∂ngu a√į n√≥ttu og a√į minna leyti a√į morgninum en √≥verulega fr√° h√°degi fram a√į mi√įn√¶tti fyrr en kemur fram √≠ september. Reyndar s√Ĺna g√∂gnin a√į √° n√¶turg√∂ltri s√≠nu inn √° v√∂ktu√įu sv√¶√įin √ĺ√° voru fer√įir birtingsins almennt √≠ tengslum vi√į sj√°varf√∂llin ef teki√į var mi√į af fl√≥√įh√¶√įart√∂flug√∂gnum sem yfirf√¶r√į voru √° athugunarsv√¶√įi√į. √ěa√į vi√įmi√į s√Ĺndi a√į sj√≥birtingurinn dvaldi mest innst √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns um h√°fl√¶√įi√į og h√©lt s√≠√įan √ĺa√įan a√į jafna√įi √° √ļtfallinu.

Hn√≠sur tv√¶r til √ĺrj√°r √≠ senn s√°ust √≠treka√į og voru mynda√įar vi√į ranns√≥knina √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥n sumari√į 2014. √ěar var um a√į r√¶√įa fyrsta sta√įfesta tilvik um dv√∂l hvala √≠ sj√°varl√≥ni h√©rlendis.

S√≠√įa 1 af 6

 

 

  Laxfiskar ehf  

  Hra√įast√∂√įum 1

  271 Mosfellsb√¶

 

  SENDI√ź OKKUR SKILABO√ź

  Netfang: laxfiskar@laxfiskar.is

  S√≠mi: 664 7080