.
.
.
.
Teljarinn-29jul2014-1
Yfir sumart√≠mann m√° fylgjast me√į g√∂ngum fiska um teljarann
.

 
P1090169
Teljarinn er sta√įsettur √° m√≥ts vi√į
virkjunina √≠ Elli√įa√°rdalnum √≠ Reykjav√≠k

There are no translations available.

  

                  Laxastofnum f√≥rna√į                                  fyrir sj√≥kv√≠aeldi √° laxi?

                           J√≥hannes Sturlaugsson

                 Grein sem birtist prentu√į √≠ Stundinni 21. des. 2018

                 og √≠ vef√ļtg√°fu √° stundin.is  8. jan√ļar 2019


Ein af st√≥ru spurningunum √≠ √ćslandsklukku Halld√≥rs Laxness var√įa√įi manndr√°p. Nefnilega √ĺa√į ‚Äěhven√¶r drepur ma√įur mann og hven√¶r drepur ma√įur ekki mann?‚Äú Nokku√į sem kemur upp √≠ hugann n√ļ √ĺegar sko√įu√į er st√¶rsta spurningin √ĺessi √°rin sem var√įar √≠slenska n√°tt√ļru √≠ ferskvatni, sem einnig grundvallast √° mannanna verkum. Nefnilega √ĺa√į, hven√¶r drepur ma√įur laxastofn og hven√¶r drepur ma√įur ekki laxastofn?.                        

K√¶ru √ćslendingar. T√≠minn vinnur gegn √≠slenskum laxastofnum og √ĺa√į gera √≠slensk stj√≥rnv√∂ld l√≠ka. L√≠f og heilsa √≠slenskra laxastofna r√¶√įst n√ļ af sj√≥kv√≠aeldi √° fjarskyldum erlendum laxastofni og bygg√įap√≥lit√≠k. Aldrei fyrr √≠ s√∂gu okkar l√Ĺ√įveldis hefur veri√į veitt leyfi fyrir √ĺv√≠ a√į erlendur d√Ĺrastofn valsi um landi√į og blandist n√°tt√ļrulegum d√Ĺrastofnum √ĺess. √ěetta eru hinsvegar √∂rl√∂g √≠slensku laxastofnana sem h√©r hafa √ĺr√≥ast √≠ √°r√ĺ√ļsundir. N√°tt√ļruverndarsj√≥narmi√įin hafa or√įi√į undir, og tilvist og heilbrig√įi √≠slenskra laxastofna hafa veri√į sett sk√∂r ne√įar en t√≠mabundin atvinnu- og bygg√įasj√≥narmi√į. √Ākvar√įanir √ĺ√¶r og √°form √ĺurfum vi√į a√į endursko√įa, √ĺv√≠ √∂rl√∂g √≠slenskra laxastofna eru √≠ okkar h√∂ndum.

...
Norsk√¶tta√įur eldislax √ļr sj√≥kv√≠um, ska√įvaldur √≠ √≠slenskri n√°tt√ļru

√ć haust fann √©g eldislaxa √° hrygningarsl√≥√į √≠ F√≠fusta√įadals√° vi√į Arnarfj√∂r√į, sem l√≠fs√Ĺnagreiningar sta√įfestu a√į voru af √ĺeim norsk√¶tta√įa stofni sem nota√įur er √≠ sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land. S√° veruleiki er √ĺar birtist var raunveruleg √°minning √ĺess efnis a√į eldi √° frj√≥um norsk√¶ttu√įum eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land er √≥gn vi√į √≠slenska laxastofna; helstu fj√°rhagslegu au√įlindina √≠  l√≠fr√≠ki ferskvatns h√©rlendis. Eldi sem ska√įar einnig g√∂ngusilungsstofna √≠ n√¶sta n√°grenni √ĺess sj√≥kv√≠aeldis, sem og √Ĺmislegt √≠ l√≠fr√≠ki sj√°var √≠ √ĺeim fj√∂r√įum sem h√Ĺsa sl√≠kt eldi. St√≥rfelld aukning hefur or√įi√į √° sk√∂mmum t√≠ma √≠ sj√≥kv√≠aeldi √° laxi h√©r vi√į land og fyrir liggja √°√¶tlanir um a√į umfangi√į margfaldist √° n√¶stu √°rum. N√ļ √ĺegar er neikv√¶√įra √°hrifa af umfangsmiklu laxeldi √≠ sj√≥kv√≠um fari√į a√į g√¶ta. Eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um felur a√į venju √≠ s√©r a√į lax sleppur √ļr kv√≠unum √≠ miklu magni og veldur erf√įabl√∂ndun hj√° n√°tt√ļrulegum laxastofnum auk vandam√°la sem stafa af laxal√ļs, mengun og sj√ļkd√≥mah√¶ttu. Hrygning norsk√¶tta√įra eldislaxa √≠ √≠slenskum √°m er eitthva√į sem engan hef√įi geta√į √≥ra√į fyrir a√į menn g√¶tu fallist √° sem f√≥rnarkostna√į laxeldis. En n√ļ √ĺegar uppl√Ĺsingin l√Ĺsir sem aldrei fyrr og sj√°lfb√¶r umgengni vi√į n√°tt√ļruna √ĺykir sj√°lfs√∂g√į, √ĺ√° er √ĺetta d√≥mur √≠slenskra laxastofna. Ef svo fer sem horfir √ĺ√° styttist √≠ a√į sagan s√© √∂ll √≠ tilfellum sm√¶stu laxastofnanna sem n√¶stir eru sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum. Hver saga hinna ver√įur veit n√ļ enginn. Hrygg√įarsaga n√°grannalandanna fr√° eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er d√¶misaga sem sv√≠√įur undan. En vi√į vir√įumst ekki geta l√¶rt af √ĺeirri reynslu og b√¶tum gr√°u ofan √° svart me√į √ĺv√≠ a√į notast vi√į fjarskyldan eldisstofn af erlendum uppruna. Nor√įmenn gengu √ĺ√≥ ekki svo langt, en engu a√į s√≠√įur hefur sj√≥kv√≠aeldi √ĺar vi√į land valdi√į √≥b√¶tanlegum ska√įa √° fj√∂lm√∂rgum n√°tt√ļrulegum laxastofnum √ĺeirra. √ěessi v√° af v√∂ldum sj√≥kv√≠aeldisins og √°√¶tlanir um gr√≠√įarlega aukningu √° n√¶stu √°rum, kallar √° a√į gripi√į ver√įi til varna fyrir √≠slenska laxastofna.

...
N√°tt√ļruv√°in og √≥ve√įurssk√Ĺin sem hrannast upp

√ćslenskum laxastofnum og fleiri √ĺ√°ttum √≠ √≠slensku l√≠fr√≠ki hefur veri√į sk√∂pu√į heimatilb√ļin h√¶tta. √ć reynd sl√≠k a√į n√ļ √ĺegar v√¶ri Ve√įurstofan b√ļin a√į gefa √ļt gula vi√įv√∂run ef √ĺetta m√°l v√¶ri √° √ĺeirra k√∂nnu. √ěessi √°skapa√įa h√¶tta er v√∂r√įu√į stj√≥rnvaldsa√įger√įum; allt fr√° leyfisveitingum og eftirliti, til afturk√∂llunar leyfa ef skilyr√įi eru ekki uppfyllt. Vegna √ĺess a√į umr√¶dd n√°tt√ļruv√° er heimal√∂gu√į, √ĺ√° hv√≠lir r√≠k skylda √° hinu opinbera a√į uppfylla skyldur s√≠nar. S√≠√įasta √°r hefur veri√į var√įa√į m√∂rgum mj√∂g neikv√¶√įum atbur√įum af vettvangi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi sem eldisa√įilar og a√įrir √ĺurfa a√į draga l√¶rd√≥m af. √ěeir atbur√įir s√Ĺna a√į opinberir a√įilar sem koma vi√į s√∂gu √ĺurfa a√į r√¶kja skyldur s√≠nar af meiri festu en veri√į hefur. Einungis √ĺannig er h√¶gt a√į tryggja vi√įunandi √°byrg√į √≠ √ĺeim sj√≥kv√≠aeldisrekstri sem leyfi hefur √ĺegar veri√į gefi√į fyrir, og um lei√į tryggja tilvist √ĺeirra laxastofna sem eru berskjalda√įir.

Eldi √°  norsk√¶ttu√įum eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um vi√į √ćsland hefur √ĺr√°tt fyrir gr√≠√įarlegar aukaverkanir √ĺess veri√į leyft me√į v√≠sun √≠ atvinnusk√∂pun og m√∂gulegan efnahagslegan √°bata sem sl√≠kum rekstri getur fylgt √° Vestfj√∂r√įum og Austfj√∂r√įum. √ěeir sem eiga vei√įir√©tt h√©rlendra √°a, b√¶ndur og a√įrir landeigendur, √≠treka hinsvegar √ĺ√° h√¶ttu sem umr√¶tt laxeldi setur √≠slenska laxastofna √≠ - og √ĺar me√į √ĺann mikla efnahagslega √°vinning sem stangvei√įar √≠ √°m og afleidd √ĺj√≥nusta skilar landsbygg√įinni, sem og √ĺj√≥√įarb√ļinu. Auglj√≥sasta d√¶mi um sl√°andi ska√įa sem fylgir sj√≥kv√≠aeldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um √≠ miklum m√¶li felst √≠ √ĺeirri erf√įabl√∂ndun sem n√°tt√ļrulegir √≠slenskir laxastofnar ver√įa fyrir vegna eldislaxa sem sleppa √ļr sj√≥kv√≠unum og taka √ĺ√°tt √≠ hrygningu me√į n√°tt√ļrulegum l√∂xum √≠ √°num. Hinsvegar m√° ekki gleyma √∂√įrum ska√įa sem fylgir laxeldi af √ĺessum toga. D√¶mi um √ĺa√į eru skertar l√≠fsl√≠kur laxa √ļr √°m sem falla √≠ fir√įi √ĺar sem sj√≥kv√≠aeldi √° laxi er stunda√į vegna sn√≠kjud√Ĺrsins laxal√ļsar sem eldi√į magnar upp √≠ fj√∂lda. S√≠√įan er √ĺa√į st√≥ra sprengjan √≠ farangri sj√≥kv√≠aeldisins, nefnilega sj√ļkd√≥mah√¶ttan sem sl√≠kt eldi √≠ st√≥rum st√≠l felur √≠ s√©r. L√≠kja m√° √ĺeirri sj√ļkd√≥mah√¶ttu sj√≥kv√≠aeldis vi√į a√į gangsett s√©u tundurdufl. Vi√į getum leyft okkur a√į vona √ĺau springi ekki e√įa einungis √ĺau sm√¶rri. En vitum jafnframt a√į √ĺegar st√≥ru h√∂ggin r√≠√įa af fyrir tilstilli sj√ļkd√≥ma sem berast inn √° sv√¶√įi vegna eldisins, √ĺ√° geta heilu laxastofnarnir legi√į √≠ valnum l√≠kt og d√¶mi fr√° √∂√įrum l√∂ndum s√Ĺna.

...
√Āh√¶ttan vi√į √°h√¶ttumati√į

√Āri√į 2017 ger√įi Hafranns√≥knastofnun √°h√¶ttumat vegna m√∂gulegrar erf√įabl√∂ndunar milli eldislaxa og n√°tt√ļrulegra laxastofna √° √ćslandi.  √Ā grunni √ĺess √°h√¶ttumats eru settar skor√įur vi√į umfangi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi h√©rlendis. √Āh√¶ttumati√į gerir r√°√į fyrir √ĺv√≠ a√į umfang sj√≥kv√≠aeldis mi√įist vi√į a√į erf√įabl√∂ndun fari ekki yfir tiltekin m√∂rk - og me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ eru teknar √°kvar√įanir um hve miki√į magn af eldislaxi megi ala √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land. √ěa√į framtak stj√≥rnvalda √≠ √ĺeirri st√∂√įu sem upp var komin var af hinu g√≥√įa, en √ĺa√į sama ver√įur ekki sagt um √ĺ√° √°kv√∂r√įun stj√≥rnvalda; √ĺa√į a√į leyfa eldi √° frj√≥um norskum laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um.  √Āh√¶ttumat √° erf√įabl√∂ndun eldislaxa og n√°tt√ļrulegra laxa ver√įur a√į vera hafi√į yfir allan vafa, en s√ļ er ekki reyndin me√į √ĺa√į √°h√¶ttumat sem n√ļ er unni√į eftir. √Āh√¶ttumatinu var vissulega √¶tla√į a√į tryggja √°byrgara sj√≥kv√≠aeldi √° laxi, samanbori√į vi√į √ĺa√į ef √ĺess nyti ekki vi√į. S√° tilgangur me√į √°h√¶ttumatinu getur hinsvegar sn√ļist upp √≠ andhverfu s√≠na ef forsendur matsins byggja √° vi√įmi√įum sem vanmeta √°hrif eldisins. Sl√≠kt vanmat er til sta√įar √≠ √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunnar. 
...

Nau√įsynlegar umb√¶tur 

√ěrennt √ĺarf a√į lagf√¶ra svo forsendur √°h√¶ttumats Hafranns√≥knastofnunar standist og √ĺa√į geti √ĺj√≥na√į √¶tlu√įum tilgangi s√≠num; sem er a√į gefa √°byrgt mat √° √ĺeirri √°h√¶ttu sem felst √≠ erf√įabl√∂ndun eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠eldi vi√į alla laxastofna landsins. √ć fyrsta lagi √ĺarf √°h√¶ttumati√į a√į taka tillit til allra laxastofna landsins, √ĺar me√į tali√į sm√¶stu laxastofnanna - sem √°h√¶ttumati√į gerir ekki √≠ dag. Stofna sem aukinheldur eru a√į hluta √≠ n√¶sta n√°grenni sj√≥kv√≠aeldisins √ĺar sem erf√įabl√∂ndun fr√° hendi eldislaxanna er mest. √ć √∂√įru lagi er √≠ √°h√¶ttumatinu mi√įa√į vi√į a√į √≠slenskum laxastofnum s√© h√¶tta b√ļin af erf√įabl√∂ndun √ĺegar hlutur eldislaxa √≠ hrygningu √ĺeirra hafi n√°√į 4%. √ěetta vi√įmi√į byggir √° erlendum g√∂gnum yfir hver s√©u ne√įri m√∂rk √° flakki hj√° n√°tt√ļrulegum laxastofnum, en r√©tt v√¶ri a√į nota √≠slensk g√∂gn sem s√Ĺna a√į sl√≠kt hlutfall flakks hj√° √≠slenskum laxastofnum er mun l√¶gra. Notkun √° erlenda vi√įmi√įinu gerir √ĺa√į a√į verkum a√į tilvist n√°tt√ļrulegra √≠slenskra laxastofna er √≠ reynd t√∂luvert meiri h√¶tta b√ļin af erf√įabl√∂ndun en √°h√¶ttumati√į gerir r√°√į fyrir. √ć √ĺri√įja lagi er √≠ √°h√¶ttumatinu ekki teki√į tillit til √ĺess a√į eldislaxinn sem um r√¶√įir er ekki af innlendum uppruna, heldur norsk√¶tta√įur lax. A√į jafna hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku laxa af erlendum uppruna saman vi√į hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku laxa sem runnir eru fr√° stofnum af sama landsv√¶√įi e√įa a√įliggjandi landsv√¶√įum er ekki r√©ttl√¶tanlegt √ĺv√≠ sl√≠kt vanmetur √ĺ√° √°h√¶ttu sem felst √≠ √ĺeirri erf√įabl√∂ndun sem fylgir hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku norsk√¶tta√įra eldislaxa √≠ √≠slenskum √°m. 

Vegna ofannefndra √°galla er lj√≥st a√į strax √ĺarf a√į lagf√¶ra √°h√¶ttumati√į √° erf√įabl√∂ndun eldislaxa vi√į n√°tt√ļrlega laxa, svo √ĺa√į √ĺj√≥ni hlutverki s√≠nu. Uppf√¶ra √ĺarf √≠ √°h√¶ttumatinu √ĺr√∂skuldsgildi erf√įabl√∂ndunar me√į hli√įsj√≥n af √≠slenskum g√∂gnum um flakk n√°tt√ļrulegra laxa. Taka √ĺarf tillit til sm√¶stu laxastofna landsins √≠ √°h√¶ttumatinu. Ennfremur √ĺarf a√į meta √ĺ√° umfram√°h√¶ttu sem f√≥lgin er √≠ √ĺv√≠  a√į n√Ĺta fjarskylda norsk√¶tta√įa eldislaxa √≠ √≠slensku sj√≥kv√≠aeldi og taka tillit til √ĺeirra uppl√Ĺsinga √≠ √°h√¶ttumatinu.

Uppl√Ĺsingar um flakk hj√° laxi af n√°tt√ļrulegum laxastofnum h√©rlendis eru markt√¶k g√∂gn sem strax er h√¶gt a√į n√Ĺta beint sem vi√įmi√į inn √≠ √°h√¶ttumat √° erf√įabl√∂ndun eldislaxa vi√į √≠slenska laxa, √≠ sta√į √ĺeirra erlendu vi√įmi√įa sem n√Ĺtt eru √≠ dag.  Au√įvelt er a√į taka inn √≠ mati√į sm√°a laxastofna √ĺar sem skr√°√į vei√įi er fyrir hendi. En √≠ tilfellum f√°li√įa√įra laxastofna √ĺar sem ekki eru tilt√¶k skr√°√į g√∂gn yfir √°rlega vei√įi til a√į f√° inns√Ĺn √≠ st√¶r√į √ĺeirra, m√° koma √ĺeim stofnum inn √≠ √°h√¶ttumati√į me√į √ĺv√≠ a√į n√Ĺta fyrirliggjandi g√∂gn sem afla√į hefur veri√į me√į sv√¶√įisbundnum ranns√≥knum. Tilt√¶k eru g√∂gn ranns√≥knafyrirt√¶kisins Laxfiska yfir st√¶r√į hrygningarstofna laxa tiltekinna √°a vi√į Arnarfj√∂r√į sem n√Ĺta m√° beint.  √ć tilfelli annarra sm√°rra laxastofna sem √ĺekktir eru fr√° ranns√≥knum √° sei√įab√ļskap √°a e√įa √° grunni uppl√Ĺsinga um √≥skr√°√įar vei√įinytjar - √ĺ√° m√° byrja √° √ĺv√≠ a√į leggja mat √° st√¶r√į √ĺeirra stofna, sem s√≠√įan v√¶ri skipt √ļt me√į √∂flun n√°kv√¶mari gagna. 

√Ā me√įan sj√≥kv√≠aeldi √° frj√≥um norsk√¶ttu√įum eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft √ĺ√° √ĺarf sl√≠kur rekstur a√į fylgja mj√∂g str√∂ngu eftirliti. Ef √ĺa√į √° a√į ganga skammlaust √ĺ√° √ĺarf a√į r√°√įast strax √≠ nau√įsynlegar √ļrb√¶tur √° vi√įmi√įum, verkferlum og eftirfylgni, svo tryggja megi tilvist √≠slenskra laxastofna √° me√įan sl√≠kur rekstur er leyf√įur. Samhli√įa √ĺarf a√į hefja vinnu vi√į √°√¶tlanager√į sem hefur √ĺa√į a√į markmi√įi a√į leggja af eldi √° frj√≥um eldislaxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um svo flj√≥tt sem ver√įa m√°. √ćslenskir laxeldismenn sem √≠ dag halla s√©r a√į √≥sj√°lfb√¶rum mengandi rekstri opinna sj√≥kv√≠a √¶ttu a√į l√≠ta til vistv√¶nni eldisa√įfer√įa √° laxi. D√¶mi um √ĺa√į v√¶ri eldi √° √≥frj√≥um laxi e√įa eldi √° frj√≥um laxi √≠ tryggilega afloku√įum eldisr√Ĺmum sem bj√≥√įa ekki upp √° a√į laxinn sleppi √≠ s√≠fellu l√≠kt og reyndin er √≠ tilfelli opinna sj√≥kv√≠a. 

 ...

Tilvistarr√©ttur laxastofna   

V√≠kjum √ĺ√° aftur a√į spurningu J√≥ns Hreggvi√įssonar √≠ √ćslandsklukkunni um √ĺa√į hva√į s√© aftaka og hva√į ekki. √ć √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar er tilgreint hva√įa laxvei√įi√°r s√©u √≠ mestri h√¶ttu vegna laxeldis √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land. √Ār sem f√≥stra minnstu laxastofnana eru ekki til umr√¶√įu √≠ √ĺv√≠ √°h√¶ttumati. Ef yfirf√¶ra √¶tti √ĺetta var√ļ√įarsj√≥narmi√įal√≠kan Hafranns√≥knastofnunar yfir √° vangaveltur J√≥ns Hreggvi√įssonar √≠ √ćslandsklukkunni; √ĺ√° er lj√≥st a√į svari√į vi√į vangaveltum J√≥ns v√¶ri √° √ĺ√° lund a√į ef ma√įur s√°lga√įi verulega sm√°v√∂xnum manni √ĺ√° v√¶ri √ĺa√į ekki eiginlegt dr√°p. Kannski var k√≥ngsins b√∂√įull Sigur√įur Snorrason einmitt √ĺeirrar ger√įar. Og √ĺ√≥tt enginn sakni Sigur√įar √ĺ√° er v√≠st a√į √ĺeir laxastofnar sem hverfa af sj√≥narsvi√įi √≠slenskrar n√°tt√ļru vegna undanl√°tssemi stj√≥rnvalda √° kostna√į n√°tt√ļrunnar, ver√įur s√°rt sakna√į sem og √≥spillts √°stands √ĺeirra laxastofna sem ska√įast munu. 

...
√ćslenskir laxastofnar ver√įi √°fram hluti af n√°tt√ļru √ćslands

N√Ĺting okkar √° n√°tt√ļruau√įlindum √ćslands er hluti af √ĺv√≠ l√≠fi sem felst √≠ a√į byggja √ĺetta land. Um lei√į er √ĺa√į sj√°lfs√∂g√į skylda okkar a√į skila √ĺeirri n√°tt√ļru fr√° kynsl√≥√į til kynsl√≥√įar me√į √ĺv√≠ a√į umgangast hana me√į √ĺeim h√¶tti a√į h√ļn beri ekki ska√įa af. Tilvera og heilbrig√įi √≠slenskra laxastofna er ekki einkam√°l stj√≥rnvalda e√įa √ćslendinga yfir h√∂fu√į. √ćslendingar √ĺurfa a√į r√≠sa undir √ĺeirri √°byrg√į sem felst √≠ √ĺv√≠ a√į vera hluti √≠slenskrar n√°tt√ļru. Laxar √ćslands h√∂f√įu dvali√į h√©rlendis √≠ √°r√ĺ√ļsundir er landn√°m h√≥fst; √ĺeir eru hinir upprunalegu √≠b√ļar √ćslands - og √ĺ√° √° a√į umgangast sem sl√≠ka.  N√°nari umfj√∂llun m√≠na um √ĺetta m√°lefni er a√į finna √° vefsv√¶√įi Laxfiska √≠ greinager√įinni ‚ÄěHugvekja um √∂rl√∂g √≠slenskra laxastofna √≠ lj√≥si eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um vi√į √ćsland‚Äú..

√ćtarlegri umfj√∂llun um m√°lefni√į m√° lesa √≠ greininni  Hugvekja um √∂rl√∂g √≠slenskra laxastofna iŐĀ lj√≥si eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um vi√į √ćsland

                         eldislaxar_lusasar_bakuggaskemmd_talknbardsskemmd_fifustadadalsa_2018-mynd_johannes_sturlaugssonNorsk√¶tta√įar eldislaxahrygnur fr√° sj√≥kv√≠aeldi sem veiddust √≠ F√≠fusta√įadals√° √≠ okt√≥ber 2018.

There are no translations available.

  

             Eldislaxar gripnir gl√≥√įvolgir

                       √° hrygningarsl√≥√į

                             J√≥hannes Sturlaugsson

                      

√ć fallegri √°, √≠ fallegum dal vi√į fallegan fj√∂r√į er l√≠till √≠slenskur laxastofn - og gestkomandi norsk√¶tta√įir eldislaxar sem enginn bau√į. √Ā hrygningarsv√¶√įi skammt ofan sj√°var√≥ss √ĺar sem F√≠fista√įadals√° rennur √≠ Arnarfj√∂r√į, √ĺ√° veiddust √≠ li√įnum okt√≥ber tveir laxar √≠ ranns√≥knum Laxfiska, sem samkv√¶mt greiningareinkennum virtust runnir fr√° sj√≥kv√≠aeldi √° laxi. √ěa√į mat √° uppruna laxanna hefur n√ļ veri√į sta√įfest me√į greiningu l√≠fs√Ĺna af h√°lfu Mat√≠s.

Eldislaxarnir sem veiddust voru kyn√ĺroska hrygnur sem komnar voru a√į hrygningu. √ě√¶r voru 9% af √ĺeim laxi sem var m√¶ttur √ĺetta √°ri√į til hrygningar √≠ F√≠fusta√įadals√°. √ěessi h√°a hlutdeild eldislaxanna af hrygningarlaxi √≠ √°nni er raunverulegt d√¶mi um √≠ hve mikilli h√¶ttu litlir laxastofnar √≠ n√°l√¶g√į vi√į sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įi eru fyrir erf√įabl√∂ndun af h√°lfu eldislaxa.

√ćslenskum laxastofnum stafar √∂√įru fremur h√¶tta af eldi laxa √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land vegna erf√įabl√∂ndunar √ĺeirra norsk√¶ttu√įu eldislaxa sem √ĺar eru aldir og sleppa √≠ miklum m√¶li vegna vankanta eldisa√įfer√įarinnar. Mi√įa√į vi√į √ĺau um 15000 tonn af laxi sem √¶tla m√° a√į s√©u √≠ sj√≥kv√≠aeldi √≠ dag, √ĺ√° l√≠tur √ĺetta ekki vel √ļt fyrir F√≠fusta√įadals√°rlaxinn n√© a√įra √≠slenska laxastofna. √ěv√≠ b√ļi√į er a√į r√°√įgera √°rlegt eldi √° 71 √ĺ√ļsund tonnum af eldislaxi og √ĺar af veita leyfi fyrir eldi √° 30 √ĺ√ļsund tonnum. H√≥fs√∂m norsk vi√įmi√į sem vi√į sty√įjumst vi√į var√įandi √ĺann fj√∂lda laxa sem sleppur √ļr kv√≠um a√į jafna√įi fyrir hvert tonn laxa sem ali√į er √≠ sj√≥kv√≠um (0,4-0,8 laxar/tonn), s√Ĺna a√į √ĺegar 71 √ĺ√ļsund tonna eldiskv√≥ti ver√įur fulln√Ĺttur √ĺ√° munu 28-56 √ĺ√ļsund frj√≥ir eldislaxar af norskum uppruna vera fr√≠tt syndandi √°rlega h√©r vi√į land. √ć √ĺv√≠ sambandi er mikilv√¶gt a√į muna a√į √°rlegur heildarfj√∂ldi √≠slenskra laxa sem tekur √ĺ√°tt √≠ hrygningunni er 40 - 50 √ĺ√ļsund laxar. Enda √ĺ√≥tt a√įeins hluti eldislaxanna skili s√©r √≠ √°rnar og taki √ĺ√°tt √≠ hrygningunni √ĺar, √ĺ√° l√≠tur √ĺetta illa √ļt. Reyndar er m√∂gulegt a√į svi√įsmyndin s√© enn verri enda m√∂gulegt a√į fleiri laxar sleppi √ļr kv√≠um h√©r vi√į land en vi√į Noreg. √ć √ĺv√≠ sambandi benda √° a√į g√∂gn s√Ĺna a√į allt a√į r√≠flega tv√∂falt fleiri laxar sleppa √ļr kv√≠um vi√į Skotland en vi√į Noreg.

Fundur eldislaxanna √≠ haust kom til vegna v√∂ktunarranns√≥kna fyrirt√¶kis m√≠ns Laxfiska, √≠ samstarfi vi√į √°reigendur √≠ √°m √≠ Ketild√∂lum vi√į Arnarfj√∂r√į. √Āri√į 2015 h√≥fust √ĺ√¶r ranns√≥knir √° laxa- og silungsstofnum √≠ √ĺremur √°m, sem √¶tla√į var a√į s√Ĺna hva√įa √°hrif vaxandi umfang sj√≥kv√≠aeldis √° laxi hefur √° √ĺ√° stofna. √ěessar √°r vi√į Arnarfj√∂r√į eru Sel√°rdals√°, F√≠fusta√įadals√° og Bakkadals√°. √Ā vefs√≠√įu Laxfiska m√° finna sk√Ĺrslur er greina fr√° ni√įurst√∂√įum ranns√≥knanna 2015 og 2016. S√≠√įar √≠ vetur ver√įur birt sk√Ĺrsla er greinir fr√° ranns√≥knarni√įurst√∂√įum fr√° 2017 og 2018. En auk annars koma √ĺar vi√į s√∂gu g√∂gn yfir eldislaxa og arfger√įarg√∂gn yfir laxastofnana √≠ F√≠fusta√įadals√° og Sel√°rdals√° sem veri√į er a√į vinna n√ļna.

√ć haust var fari√į um √°rnar √° hrygningart√≠√į fj√≥r√įa √°ri√į √≠ r√∂√į. Me√į √≠ √ĺ√° f√∂r sl√≥st fr√©ttama√įurinn Kjartan √ěorbj√∂rnsson (Golli) fr√° Iceland Review, sem vildi kynna fyrir lesendum bla√įsins ranns√≥knina og √ĺ√° st√∂√įu sem √≠slenskir laxastofnar v√¶ru √≠ vegna eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. √ěa√į ger√įi hann me√į grein sem n√ļ var a√į birtast √≠ t√≠maritinu Iceland Review og me√į fr√©tt √° vef Iceland Review.

                         Norsk√¶tta√įar eldislaxahrygnur fr√° sj√≥kv√≠aeldi sem veiddust √≠ F√≠fusta√įadals√° √≠ okt√≥ber 2018Norsk√¶tta√įar eldislaxahrygnur fr√° sj√≥kv√≠aeldi sem veiddust √≠ F√≠fusta√įadals√° √≠ okt√≥ber 2018.

There are no translations available.

            Sj√≥birtingur √≠ l√≠fsins sj√≥

                     J√≥hannes Sturlaugsson

                     Grein sem birt var √≠ Morgunbla√įinu 31. ma√≠ 2018


            Birtingar sem dvelja √≠ fa√įmi √≠slenskra j√∂kla eru fremstir me√įal

            jafningja. Um √ĺa√į vitna st√≥rvaxnir birtingar og stofnar √ĺeirra √°

            j√∂klasl√≥√įum. √ě√° gildir litlu hvort j√∂kulbr√°√įin sem f√≥strar

            sj√≥birtinginn hefur s√≠ast um jar√įl√∂gin √°√įur en h√ļn skilar s√©r til

            hans √≠ t√¶rum lindum‚Äď e√įa beljar fram √≥s√≠u√į. J√∂kul√°rnar eru

            l√≠f√¶√į sem flytur n√¶ringarefni √° √¶tissl√≥√į sj√≥birtinganna,

           me√į sj√°varstr√∂ndum √ļt fr√° √≥sum √ĺeirra √°a.  

sjobirtingur_sea_trout-salmo_trutta_in_river-copyright_johannes_sturlaugsson_laxfiskar

S√≠ritandi sj√≥birtingar                                                                                               Sj√≥birtingar √ļr fa√įmi Vatnaj√∂kuls eru umfj√∂llunarefni √ĺessara skrifa. Sj√≥birtingurinn er vorbo√įinn √≠ ferskvatni √ćslands, en fr√° vori og fram √° sumar hefur hann √°rlegar g√∂ngur s√≠nar til sj√°var. √ě√° sj√°vardv√∂l hef √©g rannsaka√į n√°nast √°rlega √≠ r√≠flega 20 √°r. N√ļ √ĺegar spor√įak√∂st sj√≥birtinganna eru √≠ algleymi √≠ a√įdraganda sj√°vardvalar √ĺeirra, √ĺ√° er vi√į h√¶fi a√į kynna til s√∂gunnar √≠tarlegar uppl√Ĺsingar um sj√°vardv√∂l √ĺessara silfurslegnu urri√įa. √ć √°rslok 2017 birtist grein m√≠n ‚ÄěThe Marine Migration and Swimming Depth of Sea trout in Icelandic waters‚Äú √≠ b√≥kinni Seatrout: Science and Management. Megin umfj√∂llunarefni greinarinnar er sj√°vardv√∂l sj√≥birtinga, me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ hvernig sj√≥gangan afmarkast √≠ t√≠ma og einnig √≠ r√ļmi, hva√į var√įar d√Ĺpi sj√°varins sem fiskarnir halda sig √°. Greinin byggir √° √ļrvinnslu gagna sem √©g safna√įi √≠ n√°nu samstarfi vi√į sj√≥birtinga √ļr Grenl√¶k og Tungul√¶k √° 11 √°rum (1996-2011). √ěeir birtingar voru merktir me√į s√≠ritandi rafeindafiskmerkjum, √≠ √°num √°√įur en √ĺeir gengu √≠ sj√≥. √ěv√≠ m√° segja a√į sj√≥birtingarnir hafi sj√°lfir s√©√į um a√įskr√° heg√įun s√≠na og umhverfi √° me√įan sj√°vardv√∂linni st√≥√į. M√¶lini√įurst√∂√įurnar setti √©g s√≠√įan fram me√į hli√įsj√≥n af kyni √ĺeirra, st√¶r√į, aldri og l√≠fss√∂gu, en g√∂gnin √≠ heild opnu√įu √°√įur √≥√ĺekkta s√Ĺn √° l√≠fsh√¶tti √ĺessara fiska √≠ sj√≥.

Langt√≠mav√∂ktun √° atferlisvistfr√¶√įi                                                                        Ranns√≥knani√įurst√∂√įurnar byggja √° hundru√įum √ĺ√ļsunda m√¶linga √° fiskd√Ĺpi og sj√°varhita √ĺau 11 √°r sem h√©r eru til umr√¶√įu, √ĺar sem t√≠√įustu m√¶lingarnar voru √° 5 sek√ļndna fresti. Aukinheldur voru til vi√įb√≥tar √ĺessu framkv√¶mdar m√¶lingar √° seltu sj√°var yfir √ĺrj√ļ √ĺessara √°ra. M√¶lig√∂gnin komu fr√° √ĺeim merktu fiskum sem endurveiddust, b√¶√įi √≠ stangvei√įi og √≠ s√©rt√¶kum vei√įum m√≠num √° m√¶limerktum fiskum a√į hausti og √≠ byrjun vetrar. Alls voru skr√°√įar sj√≥fer√įir hj√° 41 birtingi, en heildarfj√∂ldi skr√°√įra sj√≥fer√įa var 47 √ĺv√≠ √≠ f√°einum tilvikum reyndist unnt a√į skr√° 2 e√įa 3 sj√≥fer√įir hj√° sama fiskinum. Me√į √ĺessum h√¶tti reyndist unnt a√į f√° fram hvert v√¶ri samspili√į √° milli heg√įunar fiskanna og umhverfis √ĺeirra. G√∂gn √ĺessi yfir sj√≥g√∂ngu sj√≥birtinganna eru einst√∂k √≠ sinni r√∂√į √° veraldarv√≠su og vitna samhli√įa um eitt f√°rra tilvika √ĺar sem atferlisvistfr√¶√įi fiskistofna √≠ sj√≥ hefur veri√į kortl√∂g√į me√į langt√≠mav√∂ktun (‚Č•10 √°r).

Aldur og forsaga fiskanna                                                                                      Sj√≥birtingarnir sem skilu√įu g√∂gnum um sj√°vardv√∂l s√≠na voru vi√į merkingu fj√∂gurra til t√≠u √°ra gamlir. √ěessir st√°lpu√įu geldfiskar og st√¶rri hrygningarfiskar voru 32 til 76 cm langir vi√į merkingu, en voru 47 til 81 cm langir vi√į endurheimtu. L√≠fssaga √ĺeirra sem lesin var √ļr hreistri √ĺeirra endurspegla√įi d√¶miger√įan l√≠fsferil √≠slenskra sj√≥birtinga sem dvelja samfellt √≠ ferskvatni √≠ tv√∂ til fj√∂gur √°r √°√įur en √ĺeir ganga fyrst√≠ sj√≥. √ć kj√∂lfari√į ganga √ĺeir s√≠√įan √°rlega √≠ sj√≥ √ĺa√į sem eftir er √¶vinnar. √ěegar birtingarnir hafa loki√į tveimur til fj√≥rum sj√≥fer√įum √ĺ√° hrygna √ĺeir √≠ fyrsta sinn og s√≠√įan √°rlega eftir √ĺa√į.

T√≠masp√∂nn sj√°varg√∂ngunnar                                                                                    Yfir hva√įa t√≠mabil teyg√įi sj√°vardv√∂l sj√≥birtinganna sig √∂ll √ĺessi √°r? D√¶miger√į sj√≥ganga birtinganna h√≥fst √≠ ma√≠ e√įa j√ļn√≠ og lauk s√≠√įan √° t√≠mabilinu fr√° s√≠√įari hluta j√ļl√≠ og fram √≠ september. Sj√°vardv√∂lin endurspegla√įi √∂√įru fremur √ĺann t√≠ma sumars √ĺegar bjart n√¶turh√ļmi√į leysir myrkri√į af h√≥lmi, sem hentar vel fiski sem byggir √¶tis√∂flun s√≠na √° sj√≥n √∂√įru fremur. Sj√≥gangan hj√° √ĺessum fj√∂gurra til ellefu √°ra sj√≥birtingum spanna√įi t√≠mabil sem nam fr√° 23 d√∂gum og upp √≠ 183 daga. A√į me√įaltali var sj√≥gangan 59 daga l√∂ng.

1.mynd-sjavargangan_og_gangan_i_ana_sjobirtingur_1996_2010-johannes_sturlaugsson

1. mynd. Hlutfallslegur fj√∂ldi sj√≥birtinga sem voru a√į hefja sj√≥g√∂ngu s√≠na e√įa lj√ļka henni √° grunni ranns√≥knarvikna, me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim 46 sj√≥fer√įum sem skr√°√įar voru 1996-2010.

Ellibelgur √° √∂√įrum n√≥tum                                                                                              Ein skr√°√į sj√≥ganga var hinsvegar fjarri √ĺv√≠ a√į vera d√¶miger√į. √ěar var um a√į r√¶√įa sj√°vardv√∂l elsta og st√¶rsta sj√≥birtingsins sem s√Ĺndi g√∂nguheg√įun sem var ekki √≠ neinu samr√¶mi vi√į venjubundna heg√įun √≠slenskra sj√≥birtinga. S√° birtingur skr√°√įi sig √≠ s√∂gub√¶kurnar √ĺegar hann eftir 188 daga sj√°vardv√∂l √≠ sinni 8. sj√≥g√∂ngu,veiddist sumari√į 2011 √≠ troll vi√į makr√≠lvei√įar um 35 km su√įaustur af Surtsey. √ě√° var √ĺessi 81 cm langi h√¶ngur √ļr Tungul√¶k staddur um 160 km vestur af heima√≥si s√≠num, Vei√įi√≥si, √ĺar sem Skaft√° og Grenl√¶kur renna til sj√°var. M√¶limerki √ĺess gamla haf√įi √ĺ√° skr√°√į 3 s√≠√įustu sj√≥fer√įir hans (2009, 2010 og 2011) en √°√įur haf√įi √©g veitt hann til a√į merkja hann og m√¶la √° ri√įst√∂√įvum Tungul√¶kjar, fyrst 2007 og aftur 2008. Fyrsta skr√°√įa sj√°vardv√∂l √ĺessa birtings √°ri√į 2009 var d√¶miger√į (ma√≠-√°g√ļst). √Āri s√≠√įar hefst √¶tisganga birtingsins √≠ sj√≥ √° hef√įbundnum t√≠ma √≠ ma√≠, en sj√°vardv√∂lin var√į lengri en d√¶mi voru um hj√° sj√≥birtingi h√©rlendis (183 dagar).√ěri√įja skr√°√įa sj√≥fer√į √ĺessa birtings (√ĺ√° 12 √°ra gamall) h√≥fst √≠ lok desember, sem um lei√į var√į fyrsta skr√°√įa tilvik √ĺess a√į √≠slenskur sj√≥birtingur byrji sj√≥g√∂ngu s√≠na a√į vetrinum, √ĺ.m.t. √ĺegar liti√į var til fyrri √¶tisgangna sama birtings. S√ļ sta√įreynd,√°samt l√∂ngum dvalart√≠ma fisksins √≠ sj√≥ og √ĺa√į hve langt hann var kominn fr√° heima√≥si s√≠num √ĺegar hann veiddist, bendir til √ĺess a√į sj√≥ganga aldurhniginna st√≥rvaxinna sj√≥birtinga geti almennt veri√į me√į √∂√įrum h√¶tti en √ĺeirra sem yngri og minni eru.

√ć fa√įmi sj√°var                                                                                                           Ranns√≥knir m√≠nar s√Ĺndu a√į sj√≥birtingur √° sj√≥g√∂ngu fer me√į √∂lduskautum sj√°var og er strands√¶kinn. √Ā 2. mynd m√° sj√° ferla er s√Ĺna fiskd√Ĺpi√į sem tiltekinn sj√≥birtingur f√≥r um √° me√įan sj√°vardv√∂l hans st√≥√į og hitann √° √ĺeirri sl√≥√į.

2.mynd-gonguhegdun_sjobirtings_i _sjo_2004-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

2. mynd. G√∂nguheg√įun sj√≥birtings √ļr Grenl√¶k √≠ sj√≥, √ļt fr√° t√≠ma, d√Ĺpi √° fiskinum og hita √°√ĺv√≠ d√Ĺpi, auk samskonar uppl√Ĺsinga √ļr √°nni r√©tt fyrir og eftir sj√≥g√∂nguna. St√¶r√į fisksins vi√įmerkingu og endurheimtu er tilgreind.

√ěetta r√≠ka uppsj√°vare√įli sj√≥birtinga s√©st vel √° 3. mynd √ĺar sem vi√įvera √ĺeirra innan √°kve√įinna d√Ĺptarbila er s√Ĺnd. Hinsvegar √ĺarf a√į hafa √≠ huga a√į oft√ĺegar sj√≥birtingurinn er uppi undir yfirbor√įi sj√°var √ĺ√° er hann gjarnan einnig staddur upp undir fj√∂ru, sem √ĺ√Ĺ√įir a√į sj√°varbotninn er √ĺ√° l√≠ka skammt undan. Me√įald√Ĺpi√į sem birtingarnir h√©ldu sig yfir sj√≥g√∂nguna spanna√įi fr√° 2,0 m og upp √≠ 3,8 m, sem s√Ĺnir vel hve efsta lag sj√°varins er sj√≥birtingunum k√¶rt. Skr√°√į h√°marksd√Ĺpi hj√°birtingum √° sj√≥g√∂ngu var 70 metrar. Mesti skr√°√įi sundhra√įi sj√≥birtinga √° millid√Ĺptarlaga var 2,2 l√≠kamslengdir √° sek√ļndu.

 3.mynd-sjobirtingur_fiskdypi_1996_2011-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

3. mynd. D√Ĺpi√į sem sj√≥birtingarnir h√©ldu sig √° yfir sj√°vardv√∂lina me√į hli√įsj√≥n af v√∂ktunar√°rum og tilgreindum d√Ĺptarbilum.


√ć lokin langar mig a√į geta √ĺess atferlisranns√≥knir √° st√°lpu√įum geldfiskum og hrygningarfiskum sj√≥birtinga √≠ sj√≥ h√©r vi√į land eru ekki bundnar af √ĺessum ranns√≥knum undan Su√įurlandi n√© √∂√įrum ranns√≥knum m√≠num √° √ĺv√≠ grunns√¶vi, √ĺv√≠ a√į √°ri√į 2011 h√≥f √©g ranns√≥knir √° sj√≥birtingi √ļr Botns√° sem skila√į hafa g√∂gnum af sama toga yfir 6 √°ra t√≠mabil. S√ļ ranns√≥kn skila√įi aukinheldur fyrstu g√∂gnum h√©rlendis yfir landfr√¶√įilega dreifingu birtinga √° √ĺeim l√≠fsskei√įum yfir sj√°varg√∂nguna fr√° fer√įum √ĺeirra yfir t√¶plega 40 km langan sj√°varkafla, eftir Hvalfir√įi endil√∂ngum og r√©tt √ļt fyrir mynni hans. En s√∂gur √ĺeirra s√¶garpa Botns√°r segi √©g s√≠√įar.

Su√įurstr√∂ndin er umfer√įarmi√įst√∂√į er byggir √° feikn af sv√∂rtum sandi.                    Sj√≥birtingur, sands√≠li, s√≠ld, selur og sk√ļmur dvelja √ĺar hver √≠ s√≠nu standi.

√Ā vefs√≠√įu ranns√≥knafyrirt√¶kis m√≠ns Laxfiska m√° finna greinina The marine migration and swimming depth of sea trout in Icelandic waters sem vitna√į er til og sk√Ĺrsluna Swimming depth of sea trout sem a√į hluta var skrifu√į um sama efni.

There are no translations available.

Upphaf fiskirannsókna í Jökulsárlóni

Fiskarnir √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni, g√∂nguheg√įun √ĺeirra og umhverfi

N√°tt√ļrufegur√įin sem einkennir J√∂kuls√°rl√≥n og umhverfi √ĺess er einst√∂k og √ĺv√≠ ekki a√į undra a√į sv√¶√įi√į er ein √ĺekktasta n√°tt√ļruperla √ćslands. L√≠fr√≠ki vatnakerfis J√∂kuls√°rl√≥ns b√Ĺr einnig yfir einst√∂kum t√∂frum ekki s√≠st vegna fj√∂lbreytni og afls √ĺeirra umhverfis√ĺ√°tta sem √ĺar m√¶tast.

Um langan aldur haf√įi mig langa√į til a√į kanna fiskinn √≠ √ĺessu einstaka vatnakerfi sem daglega er meitla√į af samspili √≠ss, ferskvatns og sj√°var. √Ā endanum gafst m√©r s√≠√įan k√¶rkomi√į t√¶kif√¶ri til a√į gera veruleika √ļr √ĺeim vangaveltum √ĺegar ranns√≥knafyrirt√¶ki mitt Laxfiskar f√©kk styrk fr√° styrktarsj√≥√įi Vina Vatnaj√∂kuls til a√į m√¶ta hluta af kostna√įi vi√į a√į stunda fiskiranns√≥knir √ĺar. Ni√įurst√∂√įur fr√° √ĺessari fyrstu fiskiranns√≥kn √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni √°rin 2014 og 2015 setti √©g fram √≠ r√≠kulega myndskreyttri sk√Ĺrslu √° li√įnu vori og h√©r er hlekkur √° √ĺ√° √≠tarlegu samantekt.

Fiskar, hvalir og mælingar á hita ferskvatns og sjávar
√ć ranns√≥kninni voru fiskar vatnakerfisins √≠ a√įalhlutverki. En ranns√≥knarvinnan skila√įi l√≠ka fyrir austanvert vatnakerfi√į n√Ĺjum uppl√Ĺsingum um hita ferskvatns √°ri√į um kring og reyndar sj√°var a√į hluta √ĺegar hans g√¶tti √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns. Ranns√≥knin s√Ĺndi einnig fram √° tilvist hn√≠sa √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni, sem jafnframt var fyrsta sta√įfesta tilvik um dv√∂l sm√°hvala √ĺar.

G√∂nguatferli silunganna, √¶ti √ĺeirra, st√¶r√į v√∂xtur og aldur
Ranns√≥knin s√Ĺndi a√į √¶tisg√∂ngur sj√≥birtinga og sj√≥bleikja f√≥ru fyrst og fram √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni a√į sumri og fram √° haust √ĺ√≥ svo d√¶mi fengist um g√∂ngur √≠ l√≥ni√į a√į vori. √ć sk√Ĺrslunni er fari√į √≠ saumana √° g√∂nguheg√įun sj√≥birtings og a√į nokkru fyrir sj√≥bleikju en rafeindafiskmerki og skr√°ningast√∂√įvar voru √≠ lykilhlutverki a√į afla √ĺeirra √≠tarlegu uppl√Ĺsinga. √ěar er um a√į r√¶√įa landfr√¶√įilega kortlagningu √° √ĺv√≠ hvernig fiskarnir n√Ĺta s√©r tiltekin v√∂ktu√į sv√¶√įi sem sett er fram √≠ mismunandi t√≠maupplausn (1 klst ‚Äď 1 vika). Einn sj√≥birtingur bar hlj√≥√įsendimerki sem gaf uppl√Ĺsingar um d√Ĺpi√į sem fiskurinn f√≥r um en hann f√≥r snemmhendis ni√įur fyrir 100 m d√Ĺptar√ĺolm√∂rk merkisins og sprengdi nema √ĺess. Eftir stendur sta√įfesting √ĺess a√į birtingur eigi √ĺa√į til a√į fara svo dj√ļpt √≠ √ĺessu d√Ĺpsta st√∂√įuvatni √ćslands, sem d√Ĺpkar me√į hverju √°rinu sem l√≠√įur. Mesta botnd√Ĺpi J√∂kuls√°rl√≥ns er n√ļ komi√į fast a√į 300 metrum og fiskinum √ĺv√≠ l√≠til d√Ĺptartakm√∂rk sett √ĺar. √ć sk√Ĺrslunni eru auk √ĺessa birtar uppl√Ĺsingar um √¶ti silunganna og v√∂xt. Auk √ĺess sem aldur √ĺeirra er sko√įa√įur me√į hli√įsj√≥n af st√¶r√į √ĺeirra, allt fr√° sei√įum til 57 cm langra fiska.

Fisktegundirnar
Sj√≥g√∂ngusilungar √ĺessir af tegundum urri√įa og bleikju dv√∂ldu √≠ l√≥ninu √°samt flundru sem √ĺar var r√°√įandi √≠ fj√∂lda. En einnig var √≠ ranns√≥knavei√įunum sta√įfest tilvist lo√įnu, sands√≠la og horns√≠la √≠ sj√°varl√≥ninu.

Uppruni göngusilunganna
Hva√įan skyldi √ĺ√° koma s√° g√∂ngusilungurinn sem n√Ĺtir s√©r √ĺetta magna√įa sj√°varl√≥n til √¶tis√∂flunar?  Ranns√≥knir ofanvert √≠ vatnakerfinu, √≠ st√∂√įuv√∂tnum og √°m sem renna √≠ austurbotn J√∂kuls√°rl√≥ns, s√Ĺna a√į hluti sj√≥birtingsins og sj√≥bleikjanna var runninn √ĺa√įan, en √ĺa√į var ekki einhl√≠tt. √ěannig hafa tveir sj√≥birtingar endurheimst √≠ vei√įi utan vatnakerfisins sem s√Ĺnir a√į sj√≥birtingar √¶tta√įir √ļr √∂√įrum vatnakerfum sj√° √°st√¶√įu til a√į n√Ĺta s√©r √¶tisframbo√į J√∂kuls√°rl√≥ns √° √¶tisg√∂ngum s√≠num √≠ sj√≥. Annar umr√¶ddra sj√≥birtinga endurheimtist √≠ li√įnum september √ĺar sem hann var m√¶ttur til hrygningar √≠ Fjar√įar√° sem rennur √≠ Papafj√∂r√į (Pap√≥s) en stysta sj√≥lei√į √ĺanga√į er 70 km fr√° √≥si hinnar √∂rstuttu J√∂kuls√°r √° Brei√įmerkursandi, √ļtfalls J√∂kuls√°rl√≥ns.

Langfer√įalangur √° m√¶likvar√įa sj√≥birtinga
H√©r l√¶t √©g fylgja me√į graf sem gefur inns√Ĺn √≠ √ĺa√į hvernig umr√¶ddur fiskur var a√į n√Ĺta J√∂kuls√°rl√≥n √ĺa√į √°r (j√ļn√≠ 2014 ‚Äď j√ļn√≠ 2015) sem v√∂ktun st√≥√į yfir √° fer√įum fiskanna √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni. √ěv√≠ til vi√įb√≥tar set √©g me√į loftmyndakort sem s√Ĺnir hvar fiskurinn endurveiddist n√ļ r√≠flega √ĺremur √°rum eftir a√į hann var merktur √≠ j√ļn√≠ 2014.
gonguhegdun_sjobirtings_nr5_jokulsarloni-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

G√∂nguheg√įun sj√≥birtings √° √¶tisg√∂ngu me√į hli√įsj√≥n af vi√įveru hans √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns. Annarsvegar √°ri√į 2014 (v√∂ktun √° tveimur st√∂√įvum fyrir hlj√≥√įsendimerki) og hinsvegar √≠ upphafi √¶tisg√∂ngu hans 2015 (en √ĺa√į √°r var ytri st√∂√į eing√∂ngu virk √≠ rekstri og s√≠√įan tekin upp √≠ s√≠√įustu viku j√ļn√≠). Dv√∂l √° vi√įkomandi st√∂√įvum er fyrir hverja viku gefin upp sem hlutfall af heildart√≠ma √ĺeirrar viku √° klukkustundargrunni. Uppl√Ĺsingar eru tilgreindar um fiskinn, merkingu hans og fj√∂lda skr√°ninga √° vi√įveru hans til samans √° st√∂√įvunum.


ferdir sjobirtings - jokulsarlon 2014 fjardara 2017 - johannes s -laxfiskar

 
fjardara i okt 2017- mynd johannes sturlaugsson laxfiskumMyndin s√Ĺnir heima√° sj√≥birtings nr. 5 sem veiddist √ĺar s√≠√įla √≠ september 2017 ofan vi√į √ĺj√≥√įveg en √ĺa√įan er myndin tekin ni√įur eftir √°nni og √≠ fjarl√¶g√į s√©st Pap√≥s sem h√ļn rennur √≠.

Nau√įsyn v√∂ktunar √° umhverfi og l√≠fr√≠ki J√∂kuls√°rl√≥ns
V√≠st er a√į √∂rar breytingar √° umhverfi og l√≠fr√≠ki J√∂kuls√°rl√≥ns ver√įa √≠ n√°inni framt√≠√į √°fram eitt af s√©rkennum √ĺessa vistkerfis. Mikilv√¶gt er a√į vakta √ĺ√¶r st√≥rst√≠gu breytingar √° umhverfis√ĺ√°ttum og l√≠fr√≠ki sem vi√į upplifum n√ļ √° √ĺessu sv√¶√įi, √ĺv√≠ um einstakt t√¶kif√¶ri er √ĺar a√į r√¶√įa til a√į afla uppl√Ĺsinga um √ĺ√° ferla sem √≠ hlut eiga.

H√©r fylgir √°grip af efni sk√Ĺrslunnar:
(Jóhannes Sturlaugss. 2017.Fiskirannsóknir í vatnakerfi Jökulsárlóns 2014-15. Laxfiskar.40 bls)

Ranns√≥knafyrirt√¶ki√į Laxfiskar h√≥f ranns√≥kn √° fiskum og umhverfi √ĺeirra √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns √° Brei√įamerkursandi √≠ byrjun sumars 2014 sem st√≥√į fram √° sumar 2015. Ranns√≥knin var fj√°rm√∂gnu√į af Laxfiskum og me√į styrk fr√° Vinum Vatnaj√∂kuls. Ranns√≥knin er √≠ megindr√°ttum tv√≠skipt hva√į gagnas√∂fnun var√įar. Annarsvegar var g√∂gnum safna√į 2014 me√į netavei√įi √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni og me√į rafvei√įi √° sei√įum √≠ √°m sem til √ĺess renna. Hinsvegar var g√∂gnum safna√į me√į v√∂ktun 2014-2015 fyrir tilstilli s√≠rita sem ger√įu kleift a√į skr√°setja vi√įdv√∂l sj√≥birtings og sj√≥bleikju √° v√∂ktu√įum sv√¶√įum √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni og samhli√įa voru hitas√≠ritar n√Ĺttir til a√į framkv√¶ma m√¶lingar √° hita √ĺeirra sv√¶√įa og √≠ straumv√∂tnum sem √ĺar renna til J√∂kuls√°rl√≥ns. Markmi√į ranns√≥knanna er a√į afla grunnuppl√Ĺsinga um g√∂nguheg√įun sj√≥birtinga og sj√≥bleikju er n√Ĺta s√©r J√∂kuls√°rl√≥n og hitafari√į √° √ĺeirri √¶tissl√≥√į fiskanna, auk √ĺess a√į afla grunnuppl√Ĺsinga um √ĺ√¶r fisktegundir sem finnast √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns. Uppl√Ĺsingar fr√° √ĺessari fyrstu ranns√≥kn √° fiski √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns gefa inns√Ĺn √≠ √°hugavert l√≠fr√≠ki √ĺessarar n√°tt√ļruperlu Vatnaj√∂kuls√ĺj√≥√įgar√įs. R√≠flega 400 fiskar voru veiddir √≠ vatnakerfi J√∂kuls√°rl√≥ns. Af √ĺeim voru r√≠flega 100 √ĺeirra merktir (rafeindafiskmerki; sl√∂ngumerki; √∂rmerki) til a√į afla frekari gagna um √ĺ√° fr√° endurvei√įi og fr√° v√∂ktun fiska sem b√°ru rafeindafiskmerki (hlj√≥√įsendimerki og m√¶limerki). Alls veiddust r√≠flega 300 fiskar √≠ net √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni. Megni√į af √ĺeim fiski voru flundrur sem veiddust b√¶√įi vestan- og austanvert √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni en √≠ austurhlutanum veiddust einnig g√∂ngusilungar √≠ tugav√≠s og lo√įna auk sands√≠la sem fengust sem ‚ÄĚme√įafli‚ÄĚ, n√Ĺ√©tin √ļr maga sj√≥birtings og horns√≠li s√°ust. √ć austurbotni J√∂kuls√°rl√≥nsins var s√≠√įan hluta g√∂ngusilungsins sem veiddur var, fylgt eftir me√į √ĺv√≠ a√į vakta me√į tveimur skr√°ningarst√∂√įvum vi√įdv√∂l √ĺeirra hlj√≥√įsendimerktu sj√≥birtinga og sj√≥bleikju. Sj√≥birtingarnir sem veiddust √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni voru 21-57 cm langir og fj√∂gurra (4+) til √°tta √°ra gamlir (8+). Flestir √ĺeirra voru geldfiskar en tveir √ĺeirra allra st√¶rstu h√∂f√įu hrygnt √°rinu √°√įur. Tveir birtinganna voru √≠ sinni fyrstu sj√≥fer√į (21-23 cm langir) en a√įrir h√∂f√įu gengi√į √°√įur √≠ sj√≥ allt fr√° einu skipti og upp √≠ 5 skipti. Reynslumesti s√¶garpurinn sem jafnframt var √ĺeirra st√¶rstur var √ĺv√≠ √≠ sinni sj√∂ttu sj√≥fer√į √ĺegar hann var merktur. √öt fr√° lestri hreisturss√Ĺna sem tekin voru m√°tti l√≠ka sj√° hver aldur birtinganna √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni var vi√į fyrstu sj√≥g√∂ngu √ĺeirra, en √ĺ√° voru flestir √ĺeirra √ĺriggja √°ra (3+), en √ĺri√įjungur √ĺeirra voru fj√∂gurra √°ra (4+) √ĺegar √ĺeir gengu √≠ fyrsta sinn √≠ sj√≥. Sj√≥bleikjur sem veiddust √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni voru 15-42 cm a√į lengd og fj√∂gurra (4+) til sex √°ra (6+) gamlar en aldur √ĺeirra sm√¶stu var ekki sko√įa√įur √ĺannig a√į m√∂gulegt er a√į √ĺriggja √°ra bleikjur hafi veri√į √° me√įal sj√≥bleikjanna. Flundrur sem veiddust √≠ net √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni voru fr√° √ĺv√≠ a√į vera 9 cm og upp √≠ 35 cm a√į lengd og tveggja (2+) til fj√∂gurra (4+) √°ra gamlar. Lo√įnur sem h√°fa√įar voru √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns voru 15-16 cm langar. √Üti fiskanna √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni var sko√įa√į hj√° √ļrtaki fiska og ef mi√įa√į er vi√į r√ļmtak √¶tisins √ĺ√° var lo√įnan mikilv√¶gasta √¶ti sj√≥birtinga, marfl√¶rnar voru hinsvegar mikiv√¶gasta √¶ti sj√≥bleikja og reyndar flundra l√≠ka. Af √∂√įru √¶ti sem kom fyrir √° matse√įli √ĺessara fiska voru sands√≠li og vorflugulirfur. Ranns√≥knin sta√įfesti a√į ofar √≠ vatnakerfinu J√∂kuls√°rl√≥ns var auk horns√≠la a√į finna urri√įa og bleikju allt fr√° 4,5 cm l√∂ngum og eins √°rs g√∂mlum (1+) sei√įum til fullvaxta fiska, b√¶√įi √≠ √°num sem renna √≠ austurbotn l√≥nsins sem og √≠ t√¶rum st√∂√įuv√∂tnum sv√¶√įisins, svonefndum Stemmuv√∂tnum sem hv√≠la √≠ d√Ĺpstu kvosunum √ĺar sem j√∂kull√≥ni√į Stemmul√≥n r√©√į r√≠kjum fyrir r√ļmum aldarfj√≥r√įungi. Flundruna var einnig a√į finna √≠ b√°√įum √°num upp fr√° J√∂kuls√°rl√≥ni, b√¶√įi √≠ j√∂kul√°nni Ve√įur√° og √≠ Stemmuvatna√°nni allt fr√° t√¶plega 8 cm l√∂ngum sei√įum og upp 24 cm langa fiska. √Ā me√įal √ĺeirra silunga sem √°ttu l√∂gheimili sitt √≠ Stemmuv√∂tnum og Stemmuvatna√°nni voru fiskar sem sta√įfest var a√į n√Ĺta s√©r J√∂kuls√°rl√≥n √° me√įan √¶tisg√∂ngu sumarsins stendur, b√¶√įi sj√≥birtingur og sj√≥bleikja. Endurvei√įi merktra fiska s√Ĺndi einnig a√į hluti sj√≥birtings sem n√Ĺtir √¶tissl√≥√į J√∂kuls√°rl√≥ns er √¶tta√įur √ļr √°m utan vatnakerfis J√∂kuls√°rl√≥ns. Um √ĺa√į vitna√įi sj√≥birtingur √ļr Smyrlabjarga√° er veiddist √ĺar vori√į 2016, en hann var √° √¶tisg√∂ngu √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ j√ļn√≠ 2014 er hann veiddist √ĺar og var merktur me√į hlj√≥√įsendimerki sem s√Ĺndi a√į hann var vi√įlo√įandi sv√¶√įi√į fram √≠ september. Skr√°ningar hlj√≥√įsendimerkjanna s√Ĺndu a√į sj√≥birtingarnir n√Ĺttu allir vakta√įan austurhluta J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ j√ļn√≠, j√ļl√≠ og √°g√ļst og tveir √ĺeirra voru √ĺar enn √° sveimi √≠ september. Algengast var a√į birtingarnir k√¶mu inn √° √ĺennan austasta hluta l√≥nsins √≠ hverri viku √ĺ√≥ svo a√į dvalart√≠minn v√¶ri stundum skammur. Einn merktu sj√≥birtinganna h√©lt sig hinsvegar utan √ĺessa innsta sv√¶√įis austurhluta J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ r√≠flega 3 vikur samfellt af sumarlangri √¶tsg√∂ngu hans. √Ā heildina liti√į √ĺ√° s√Ĺna g√∂gnin a√į austasti hluti J√∂kuls√°rl√≥ns er mikilv√¶gur hluti √¶tissl√≥√įarinnar hj√° birtingum er n√Ĺta J√∂kuls√°rl√≥n √° √¶tisg√∂ngum s√≠num. Sj√≥birtingarnir sem b√°ru hlj√≥√įsendimerkin luku g√∂ngum s√≠num um austasta hluta J√∂kuls√°rl√≥ns s√≠√įla √≠ √°g√ļst e√įa september sem um lei√į vitna√įi um lok sj√≥g√∂ngu √ĺess √°rs hj√° sj√≥birtingunum. Einn sj√≥birtingur bar hlj√≥√įsendimerki sem gaf uppl√Ĺsingar um d√Ĺpi√į sem fiskurinn f√≥r um en snemmhendis f√≥r fiskurinn ni√įur fyrir 100 m d√Ĺptar√ĺolm√∂rk merkisins og sprengdi nema √ĺess, en eftir stendur sta√įfesting √ĺess a√į birtingur eigi √ĺa√į til a√į fara svo dj√ļpt √ĺarna, en botnd√Ĺpi√į er √ĺ√≥ r√≠flega tv√∂falt meira √° √ĺessu sv√¶√įi og fiskinum √ĺv√≠ l√≠til takm√∂rk sett √ĺar. Sj√≥bleikjan sem merkt var me√į hlj√≥√įsendimerki √≠ j√ļn√≠ 2014 vir√įist hafa veri√į a√į lj√ļka vi√į √¶tisg√∂ngu s√≠na √ĺa√į √°ri√į √≠ J√∂kuls√°rl√≥ni ef marka m√° skammvinna dv√∂l hennar vi√į skr√°ningarst√∂√įvarnar √≠ j√ļn√≠ 2014. N√¶st d√ļkkar bleikjan upp vi√į ytri skr√°ningarst√∂ina √≠ austurhluta J√∂kuls√°rl√≥ns √≠ mars 2015 √ĺar sem h√ļn dvelur √≠ f√°eina daga. A√į endingu veiddist bleikjan √≠ √°li√įnum j√ļn√≠ 2015 vestanvert √≠ Stemmul√≥ni, sy√įsta vatninu √≠ h√≥pi Stemmuvatnanna er s√Ĺnir a√į sj√°vardv√∂linni lauk eigi s√≠√įar en √≠ j√ļn√≠. Greining √° g√∂nguheg√įun sj√≥birtings √° fer√į um austurbotn J√∂kuls√°rl√≥ns s√Ĺndi a√į hann n√Ĺtti v√∂ktu√įu sv√¶√įin framan af sumri n√°nast eing√∂ngu a√į n√≥ttu og a√į minna leyti a√į morgninum en √≥verulega fr√° h√°degi fram a√į mi√įn√¶tti fyrr en kemur fram √≠ september. Reyndar s√Ĺna g√∂gnin a√į √° n√¶turg√∂ltri s√≠nu inn √° v√∂ktu√įu sv√¶√įin √ĺ√° voru fer√įir birtingsins almennt √≠ tengslum vi√į sj√°varf√∂llin ef teki√į var mi√į af fl√≥√įh√¶√įart√∂flug√∂gnum sem yfirf√¶r√į voru √° athugunarsv√¶√įi√į. √ěa√į vi√įmi√į s√Ĺndi a√į sj√≥birtingurinn dvaldi mest innst √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥ns um h√°fl√¶√įi√į og h√©lt s√≠√įan √ĺa√įan a√į jafna√įi √° √ļtfallinu.

Hn√≠sur tv√¶r til √ĺrj√°r √≠ senn s√°ust √≠treka√į og voru mynda√įar vi√į ranns√≥knina √≠ austurbotni J√∂kuls√°rl√≥n sumari√į 2014. √ěar var um a√į r√¶√įa fyrsta sta√įfesta tilvik um dv√∂l hvala √≠ sj√°varl√≥ni h√©rlendis.

There are no translations available.

Ranns√≥kn √° l√≠fsh√°ttum urri√įa sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn

Hva√įa urri√įastofnar standa a√į baki vei√įinni √° vei√įisv√¶√įum OR √≠ √Ėlfusvatns√°r√≥si og √ěorsteinsv√≠k? 

Hvar halda √ĺeir fiskar sig √≠ √ěingvallavatni √ĺegar √ĺeir dvelja ekki √° √ĺessum vei√įisv√¶√įum?

Hve st√≥r er hrygningarstofn urri√įa af √Ėlfusvatns√°rstofni?  

Hvar eru helstu dvalarsta√įir urri√įa af √Ėlfusvatns√°rstofni √≠ √ěingvallavatni √° hverri √°rst√≠√į? 

Hve miki√į endurvei√įist √≠ √ěingvallavatni af urri√įanum sem fluguvei√įimenn √° vei√įisv√¶√įum OR sleppa, og hve miki√į af honum skilar s√©r √≠ √°rnar til hrygningar?

Sv√∂r vi√į √ĺessum spurningum og fleiri sem svara er leita√į vi√į,  eru n√ļ byrju√į a√į skila s√©r fr√° ranns√≥kn Laxfiska √° l√≠fsh√°ttum urri√įa √≠ sunnanver√įu √ěingvallavatni. D√¶mi um √ĺ√¶r uppl√Ĺsingar m√° sj√° √≠ samantektinni h√©r a√į ne√įan auk √ĺess sem komi√į er inn √° markmi√įin a√į baki ranns√≥kninni og liti√į √° a√įfer√įafr√¶√įina sem √∂flun uppl√Ĺsinganna byggist einkum √°. √ć lokin er komi√į inn √° mikilv√¶gi √ĺess a√į n√Ĺta √ĺ√¶r n√Ĺju uppl√Ĺsingar sem komi√į hafa fram til a√į tryggja hag √ěingvallaurri√įans enn frekar.

 

Markmi√į og g√∂gn
Ranns√≥knafyrirt√¶ki√į Laxfiskar h√≥f vori√į 2015 ranns√≥kn √° l√≠fsh√°ttum urri√įa sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn. Ranns√≥knin sem mun standa fram √° √°ri√į 2018 n√Ĺtur styrks fr√° Orkuveitu Reykjav√≠kur og er unnin √≠ samstarfi vi√į Ion fishing, leigutaka vei√įir√©ttarins √° vei√įisv√¶√įum Orkuveitu Reykjav√≠kur.

Meginmarkmi√į ranns√≥knarinnar er a√į kortleggja l√≠fsh√¶tti urri√įa sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn og ennfremur a√į afla uppl√Ĺsinga um √ĺa√į hvernig urri√įar sem sleppt er √≠ kj√∂lfar stangvei√įi √° √ĺeim √° vei√įisv√¶√įum Orkuveitu Reykjav√≠kur skila s√©r a√į n√Ĺju inn √≠ vei√įina og til hrygningar. √Ėlfusvatns√° sem er √≠ l√∂gs√∂gu Orkuveitu Reykjav√≠kur er sko√įu√į s√©rstaklega me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim urri√įum sem mynda hrygningarstofn √°rinnar. Ranns√≥knin byggir √∂√įru fremur √° merkingum urri√įa √ĺar sem √≠ senn eru notu√į hef√įbundin √ļtvortis fiskmerki og √Ĺmsar ger√įir rafeindafiskmerkja, en byggir einnig √° fyrirliggjandi √≥unnum g√∂gnum Laxfiska fr√° merkingum √° urri√įa √≠ sunnanver√įu √ěingvallavatni 2003-2014 sem unnin eru og sett fram. Merkingar eru framkv√¶mdar √° vei√įisv√¶√įum OR vi√į √ěingvallavatn √≠ √Ėlfusvatns√°r√≥si og √≠ √ěorsteinsv√≠k sem og √° hrygningarfiski √≠ √Ėlfusvatns√° sem einnig er √≠ l√∂gs√∂gu OR. Merkingar √° vei√įisv√¶√įum OR byggjast √° stangveiddum urri√įa, b√¶√įi √° geldfiskum og hrygningarfiskum. Fyrstu ni√įurst√∂√įur ranns√≥knarinnar hafa gefi√į mj√∂g fr√≥√įlegar og hagn√Ĺtar uppl√Ĺsingar um urri√įa sem dvelja um lengri e√įa skemmri t√≠ma √° vei√įisv√¶√įunum √≠ √ěorsteinsv√≠k og √≠ √Ėlfusvatns√°r√≥si og um urri√įa sem hrygna √≠ √Ėlfusvatns√°nni. Um lei√į hefur gagnsemi ‚Äěvei√įa og sleppa‚ÄĚ vei√įifyrirkomulagsins sem n√Ĺlega var innleitt √° vei√įisv√¶√įum OR veri√į sta√įfest.

 landfraedileg_voktun_urrida_nr4_2015_2016_thingvallavatn_laxfiskar

G√∂nguheg√įun 5,5 kg hrygnu (n√ļmer 4) √≠ √ěingvallavatni me√į hli√įsj√≥n af vi√įveru hennar √° √ĺeim sv√¶√įum sem v√∂ktu√į voru me√į skr√°ningarst√∂√įvum sem starfr√¶ktar voru √° t√≠mabilinu fr√° √ĺv√≠ a√į hrygnan gekk √ļr √Ėlfusvatns√° √≠ √ěingvallavatn a√į aflokinni hrygningu √≠ n√≥vember 2015, allt √ĺar til g√∂gn voru s√≠√įast lesin √ļr skr√°ningarst√∂√įvunum um mi√įjan september 2016. Dv√∂l √° vi√įkomandi st√∂√į fyrir hverja viku er gefin upp sem hlutfall af heildart√≠ma vi√įkomandi viku √° klukkustundargrunni. Hver st√∂√į hefur sinn au√įkennislit svo sem √ļtlista√į er √° myndinni. Uppl√Ĺsingar eru tilgreindar um fiskinn og skr√°ningar hans sem og lj√≥smynd sem tekin var samhli√įa merkingu hans.


Landfr√¶√įileg kortlagning √° vi√įdv√∂l og fer√įum
V√∂ktun √° dv√∂l hlj√≥√įsendimerktra urri√įa √≠ √Ėlfusvatns√°r√≥si og √ěorsteinsv√≠k og √≠ nor√įurhluta √ěingvallavatns skilu√įu t√¶plega 82 √ĺ√ļsundum skr√°ningum fr√° 14 urri√įum, sem eru fyrstu g√∂gn af √ĺeim toga sem safna√į hefur veri√į fyrir urri√įa af √Ėlfusvatns√°rstofni. √Ā me√įal √ĺess sem kom fram er a√į hluti hrygningarstofns √Ėlfusvatns√°r hefur vetursetu √° sv√¶√įinu undan √Ėlfusvatns√°r√≥si. Fr√≥√įlegt var einnig a√į sj√° a√į b√¶√įi geldfiskar og hrygningarfiskar ur√įu uppv√≠sir a√į √ĺv√≠ a√į dvelja √≠ nor√įurhluta √ěingvallavatns a√į vori og snemmsumars eftir a√į √ĺeir h√≥fu √°rlegar √¶tisg√∂ngur s√≠nar √≠ kj√∂lfar vetursetu. Skr√°√į dv√∂l hlj√≥√įsendimerktra urri√įa √° sv√¶√įinu vi√į √Ėlfusvatns√°r√≥s s√Ĺnir a√į √ĺa√į sv√¶√įi og n√¶sta n√°grenni √≠ su√įurhluta √ěingvallavatns er mikilv√¶g √¶tissl√≥√į √ěingvallaurri√įa, s√©rstaklega a√į vori og fyrrihluta sumars. Jafnframt kom √≠ lj√≥s a√į urri√įar √° √¶tisg√∂ngu n√Ĺta √ěorsteinsv√≠kursv√¶√įi√į umtalsvert. Einhver mesta skr√°√įa √ĺaulseta fisks √° √ĺv√≠ sv√¶√įi var hj√° 53 cm l√∂ngum geldfiski sem eyddi st√≥rum hluta af t√≠ma s√≠num √ĺar √≠ ma√≠ og j√ļn√≠ l√≠kt og sj√° m√° √° me√įfylgjandi mynd. Urri√įarnir f√≥ru almennt √≠treka√į √° milli √Ėlfusvatns√°r√≥ss og √ěorsteinsv√≠kursv√¶√įisins fr√° vori til hausts.

 

landfraedileg_voktun_a_ferdum_urrida_nr13_2016_thingvallavatn_laxfiskar

G√∂nguheg√įun 1,9 kg geldfisks (n√ļmer 13) √≠ √ěingvallavatni me√į hli√įsj√≥n af vi√įveru hans √° v√∂ktu√įum sv√¶√įum fr√° √ĺv√≠ a√į hann var merktur √≠ √Ėlfusvatns√°r√≥si 2. apr√≠l 2016 allt √ĺar til s√≠√įasti aflestur gagna √ļr skr√°ningarst√∂√įvunum f√≥r fram um mi√įjan september 2016. Dv√∂l √° vi√įkomandi st√∂√į fyrir hverja viku er gefin upp sem hlutfall af heildart√≠ma vi√įkomandi viku √° klukkustundargrunni. Hver st√∂√į hefur sinn au√įkennislit svo sem √ļtlista√į er √° myndinni. Uppl√Ĺsingar eru tilgreindar um fiskinn og skr√°ningar hans sem og lj√≥smynd sem tekin var samhli√įa merkingu hans.


kort_yfir_ferd_urrida_i_april2016_thingvallavatn_laxfiskar

Loftmyndakort af √ěingvallavatni √ĺar sem merkt er inn fer√įalag geldfisks um √ěingvallavatn enda √ĺess √° milli √≠ apr√≠l 2016.  Tilgreint er hven√¶r urri√įinn var merktur, st√¶r√į hans og t√≠masetningar fyrstu og/e√įa s√≠√įustu skr√°ningar hans √° skr√°ningarst√∂√įvunum.

Fer√įir fr√° yfirbor√įi til undirdj√ļpa og √ļr √≠skulda til ylstranda
Af √ĺeim 5 urri√įum sem merktir voru me√į m√¶limerkjum 2015 hafa n√ļ √ĺegar 2 urri√įar endurheimst √≠ ranns√≥knavei√įum √° ri√įum. √ěetta eru fyrstu g√∂gnin fr√° m√¶limerkjum fyrir urri√įa af √Ėlfusvatns√°rstofni. √ěau g√∂gn sem komin eru √≠ h√ļs spanna samfelldar m√¶lingar √≠ 1 √°r og samanst√≥√įu af 720 √ĺ√ļsund skr√°ningum √° fiskd√Ĺpi og √∂√įru eins yfir vatnshita. √ěar fengust uppl√Ĺsingar um a√į hrygningarurri√įar af √Ėlfusvatns√°rstofni stunda √¶tis√∂flun skamma hr√≠√į √≠ √ěingvallavatni strax a√į aflokinni hrygningu √≠ √°nni, en n√°l√¶gt √°ram√≥tum er vatnshiti or√įinn √ĺa√į l√≠till a√į veturseta tekur vi√į. Veturseta me√į tilheyrandi i√įjuleysi urri√įanna √° litlu d√Ĺpi st√≥√į fram √≠ mars-apr√≠l en √ĺ√° h√≥fst megin √¶tisganga √°rsins hj√° hrygningarfiskunum sem st√≥√į fram a√į hrygningarg√∂ngunni um hausti√į. √Ā √ĺeim t√≠ma f√≥r √¶tis√∂flun fiskanna a√į mestu fram √≠ efstu 20 m vatnsins en miki√į var √ĺ√≥ um a√į fiskarnir f√¶ru daglega ni√įur √° meira d√Ĺpi. Mesta skr√°√įa d√Ĺpi sem urri√įi f√≥r um var 74 m. M√¶lingar √° vatnshita sem urri√įarnir f√≥ru um s√Ĺndu a√į hrygningarfiskar dv√∂ldu √≠ apr√≠l og/e√įa ma√≠ fr√° f√°einum d√∂gum upp √≠ 3 vikur vi√į strendur Nesjahrauns √≠ √ěorsteinsv√≠k og n√¶sta n√°grenni √ĺar sem volgt lindarvatn streymir √ļt √≠ √ěingvallavatn.

arsferill_urrida_i_thingvallavatni_og_olfusvatnsa_2015_2016_laxfiskar

M√¶lig√∂gn fr√° m√¶limerki sem h√¶ngur (5,8 kg og 78 cm) af √Ėlfusvatns√°rstofni bar. Um er a√į r√¶√įa m√¶lingar yfir fer√įalag fisksins √° 5 m√≠n√ļtna fresti √≠ 1 √°r fr√° merkingu hans √° ri√įum √≠ √Ėlfusvatns√° √≠ n√≥vember 2015 fram til √ĺess a√į hann var endurveiddur √° s√∂mu ri√įum √Ėlfusvatns√°r √≠ n√≥vember 2016.

Merkingar √° urri√įa og endurvei√įar
G√∂gn yfir √ĺa√į hvernig √ĺeir 223 urri√įar sem merktir voru 2015 √° vei√įisv√¶√įum OR koma fram √≠ vei√įi √≠ √ěingvallavatni 2015 og 2016, og √≠ ranns√≥knavei√įum √° ri√įum √≠ √Ėlfusvatns√° og √Ėxar√° s√∂mu √°r s√Ĺndu a√į √ĺeir 46 fiskar (21%) sem veiddust komu fram v√≠√įsvegar √ěingvallavatni, auk √ĺess a√į finnast √° ri√įum √°nna.  √örvinnsla gagna fr√° merkingum √° 518 urri√įum √≠ sunnanver√įu √ěingvallavatni √°rin 2003-2014, sem skila√įi endurvei√įi √° 74 √ĺeirra (14,3%) √°rin 2003-2016, skerpti enn frekar myndina af uppruna urri√įanna sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn og √ļtbrei√įslu √ĺeirra √≠ √ěingvallavatni. Samkv√¶mt fyrstu ni√įurst√∂√įum √ĺ√° er meirihluti geldfiska og hrygningarfiska sem vei√įast √≠ √ěorsteinsv√≠k og √Ėlfusvatns√°r√≥si af √Ėlfusvatns√°rstofni en g√∂gnin s√Ĺna jafnframt a√į t√∂luvert er √ĺar um urri√įa af b√°√įum √ĺeim l√≠fsstigum af √Ėxar√°rstofni. Endurvei√įi fiska er mest √° vei√įisv√¶√įum OR og n√¶rliggjandi sv√¶√įum sunnanvert √≠ √ěingvallavatni. G√∂gnin s√Ĺndu jafnframt a√į hluti fiskanna f√≥r um nyrstu sv√¶√įi √ěingvallavatns √≠ upphafi √¶tisg√∂ngunnar a√į vori og snemma sumars og a√į √¶tissl√≥√į √ĺeirra var gjarnan √° mi√įsv√¶√įi √ěingvallavatns um mitt sumar.

Sta√įfesting √° gagnsemi vei√įifyrirkomulagsins ‚Äěvei√įa og sleppa" √° vei√įisv√¶√įum Orkuveitu Reykjav√≠kur
Endurheimtug√∂gn fr√° endurvei√įi merktra urri√įa hefur n√ļ √ĺegar sta√įfest gagnsemi √ĺess a√į grundvalla stangvei√įi √° vei√įisv√¶√įum OR √° vei√įifyrirkomulaginu ‚Äěvei√įa og sleppa‚ÄĚ. Fiskar fr√° merkingunni 2015 munu um sinn koma fram √≠ vei√įum og me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim vi√įb√≥targ√∂gnum sem og ni√įurst√∂√įum merkinganna 2016 og 2017 √ĺ√° ver√įur h√¶gt a√į leggja n√°kv√¶mt lokamat √° gagnsemi vei√įifyrirkomulagsins ‚Äěvei√įa og sleppa‚ÄĚ, b√¶√įi √ļt fr√° endurvei√įi urri√įanna √° vei√įisl√≥√į √≠ √ěingvallavatni og √ļt fr√° √ĺeirri gagnsemi sem felst √≠ hrygningar√ĺ√°ttt√∂ku √ĺeirra. 
Urri√įastofn √Ėlfusvatns√°r og vei√įistofn urri√įa vi√į sunnanvert √ěingvallavatn s√¶kir n√ļ √≠ sig ve√įri√į sem aldrei fyrr √≠ kj√∂lfar √ĺess a√į Orkuveita Reykjav√≠kur t√≥k af skari√į og breytti vei√įin√Ĺtingu sv√¶√įa sinna √ĺannig a√į √∂ll vei√įi √ĺar byggist √° ,,vei√įa og sleppa‚Äú fyrirkomulagi. √ěetta var miki√į g√¶fuspor sem ION leigutakar √ļtf√¶r√įu me√į miklum s√≥ma og ekki ska√įa√įi a√į fj√°rmunir sem fengust vegna √ĺessa, setti Orkuveita Reykjav√≠kur √≠ ranns√≥knir √° l√≠fr√≠ki √ĺessa sv√¶√įis, svo sem styrkur til √ĺess ranns√≥knaverks er d√¶mi um. 

Fj√∂lstofna atferlisranns√≥knir √° √ěingvallaurri√įa hafnar
Fj√∂ldi s√≠ritandi skr√°ningast√∂√įva fyrir hlj√≥√įsendimerki eru n√ļ starfr√¶ktar um allt √ěingvallavatn og gegna bur√įarhlutverki vi√į a√į afla √°√įur √≥√ĺekkts √≠tarefnis um atferlisvistfr√¶√įi urri√įa sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn, √ĺ.m.t. af hrygningarstofni √Ėlfusvatns√°r. Laxfiskar hafa einnig tryggt samb√¶rilega samt√≠ma gagnas√∂fnun √° grunni hlj√≥√įsendimerkja √°ri√į um kring um urri√įa af √∂√įrum hrygningarstofnum. B√¶√įi me√į merkingu √° hrygningarfiski √≠ √Ėxar√° 2015 og 2016 og einnig me√į merkingu √° hrygningarfiski vi√į √ötfalli√į 2016 sem Landsvirkjun ger√įi m√∂gulega. Umr√¶dd ranns√≥kn √° urri√įum sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn er √ĺv√≠ ekki einungis frams√¶kin og metna√įarfull ein og s√©r, √ĺv√≠ h√ļn er um lei√į kj√∂lfesta fyrstu fj√∂lstofnaranns√≥knar √° atferli fiska h√©rlendis. √ć √ĺeirri v√∂ktun er √≠ fyrsta sinn √≠ samt√≠ma safna√į g√∂gnum yfir samsv√¶√įa fiska af mismunandi stofnum me√į v√≠sun √≠ landfr√¶√įilega sta√įsetningu √ĺeirra hverju sinni.  

N√Ĺ g√∂gn - N√Ĺ vi√įmi√į
Ranns√≥knag√∂gnin hafa √ĺegar skila√į n√Ĺrri s√Ĺn √° l√≠fsh√¶tti urri√įa sem n√Ĺta sunnanvert √ěingvallavatn. √ěessi g√∂gn eru mikilv√¶g, ekki s√≠st sem vi√įmi√į √ĺegar taka skal uppl√Ĺstar √°kvar√įanir sem var√įa √ěingvallaurri√įa b√¶√įi n√ļ og til framt√≠√įar liti√į. √ć lj√≥si √ĺeirra n√Ĺju gagna √ĺ√° er e√įlilegt a√į vei√įir√©ttarhafar vi√į √ěingvallavatn hefjist handa vi√į a√į m√≥ta heildst√¶√įa meginstefnu um n√Ĺtingu urri√įans √≠ √ěingvallavatni sem tekur mi√į af √ĺeim uppl√Ĺsingum. √Ěmsir √ĺ√¶ttir koma √ĺar vi√į s√∂gu, en grundvallaratri√įi sem n√ļ hefur veri√į sta√įfest me√į afgerandi h√¶tti, er a√į urri√įar fara um allt √ěingvallavatn √° √¶tisg√∂ngum s√≠num hvort heldur √ĺeir hrygna √≠ √°m nor√įan vatns e√įa sunnan. √ěessi fj√∂lstofnauppruni urri√įa √° helstu vei√įisv√¶√įum √ěingvallavatns √≠ l√∂gs√∂gu Orkuveitu Reykjav√≠kur og √ěj√≥√įgar√įsins √° √ěingv√∂llum, er sk√Ĺrt d√¶mi um √ĺ√° sameiginlegu hagsmuni sem felast √≠ urri√įunum sem dvelja √° √ĺessum sv√¶√įum, √ĺar me√į tali√į var√įandi n√Ĺtingu √ĺeirra.


Page 1 of 5

  Hradastadir 1

  IS-271 Mosfellsbaer

  ICELAND


  SEND US A MESSAGE

  Email: laxfiskar@laxfiskar.is

  Tel: + 354 - 664 7080