There are no translations available.

Forsvarsa√įilar Hafranns√≥knastofnunar sni√įgengu l√∂g og vanda√įa stj√≥rns√Ĺsluh√¶tti er √ĺeir notu√įu og birtu √≠ leyfisleysi √≥birt ranns√≥knarg√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar / Laxfiska

Jóhannes Sturlaugsson

 

√ć √°liti sem Umbo√įsma√įur Al√ĺingis birti n√Ĺveri√į vegna kv√∂rtunar √° starfsh√°ttum √ĺ√°verandi forstj√≥ra Hafranns√≥knastofnunar og svi√įsstj√≥ra hj√° s√∂mu stofnun, er a√į finna √°fellisd√≥m er tekur til √ĺess skorts √° v√≠sindasi√įfer√įi sem √ĺar var til umfj√∂llunar. Hafranns√≥knastofnun var√į uppv√≠s a√į √ĺv√≠ a√į taka, nota og birta √≥birt ranns√≥knarg√∂gn √≠ eigu J√≥hannesar Sturlaugssonar hj√° Laxfiskum √≠ desember 2018 √°n vitneskju hans e√įa leyfis. Um var a√į r√¶√įa arfger√įarg√∂gn fr√° eldisl√∂xum √ļr F√≠fusta√įadals√° √≠ Arnarfir√įi og tilheyrandi upprunagreiningu √ĺeirra. √ć kj√∂lfari√į kvarta√įi eigandi gagnanna √≠ byrjun jan√ļar 2019 til Hafranns√≥knastofnunar yfir √ĺeim vinnubr√∂g√įum. √ć √ĺv√≠ skyni a√į lenda √ĺessu m√°li var forsvarsa√įilum Hafranns√≥knastofnunar s√≠√įan bo√įinn s√° kostur a√į bi√įjast afs√∂kunar √° framfer√įi s√≠nu. En einnig √ĺyrftu √ĺeir a√į sj√° til √ĺess a√į √ĺar sem g√∂gnin voru birt af h√°lfu Hafr√≥ sem eigin g√∂gn v√¶ru, √ĺ√° v√¶ri tilgreint a√į √ĺar v√¶ru um a√į r√¶√įa g√∂gn J√≥hannesar/Laxfiska. Skemmst er fr√° a√į segja a√į forsvarsa√įilar Hafranns√≥knastofnunar virtu ekki √ĺ√° b√≥n. Vegna umr√¶ddra starfsh√°tta var kvarta√į til Umbo√įsmanns Al√ĺingis sem t√≥k m√°li√į til me√įfer√įar og lauk √ĺv√≠ me√į √°liti √ĺv√≠ sem birt var 30. apr√≠l 2021. A√į ne√įan er a√į finna hlekk √° √ĺa√į √°lit Umbo√įsmanns Al√ĺingis. H√©r er vi√į h√¶fi a√į nefna s√©rstaklega fimm atri√įi sem komi√į er inn √° √ĺv√≠ √°liti Umbo√įsmanns Al√ĺingis (1-5):

 


1. √ć √°liti Umbo√įsmanns Al√ĺingis kemur fram √ĺa√į √≥l√∂gm√¶ti og si√įleysi sem f√≥lst √≠ √ĺv√≠ af h√°lfu forsvarsa√įila Hafranns√≥knastofnunar a√į nota og birta √≥birt ranns√≥knarg√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar hj√° Laxfiskum √°n hans leyfis.


2. √ć √°liti Umbo√įsmanns Al√ĺingis er viki√į or√įum a√į t√∂lvup√≥stum fr√° fyrrverandi forstj√≥ra Hafranns√≥knastofnunar til J√≥hannesar Sturlaugssonar eiganda Laxfiska me√į v√≠sun √≠ innihald √ĺeirra og me√į hli√įsj√≥n af reglum er gilda um h√°tterni opinberra starfsmanna (sbr. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 70/1996). √ć √ĺv√≠ sambandi telur Umbo√įsma√įur Al√ĺingis r√©tt ‚Äěa√į √≠treka a√į Hafranns√≥knastofnun og starfsm√∂nnum hennar ber √≠ samr√¶mi vi√į vanda√įa stj√≥rns√Ĺsluh√¶tti a√į haga samskiptum s√≠num vi√į √ĺ√° sem til hennar leita me√į √ĺeim h√¶tti a√į g√¶tt s√© hlutleysis, sanngirni og fyllstu kurteisi √≠ gar√į √ĺeirra sem leita til stofnunarinnar me√į erindi s√≠n.‚Äú


3. √ć √°liti Umbo√įsmanns Al√ĺingis kemur fram a√į forsvarsa√įilar Hafr√≥ bi√įjast ekki afs√∂kunar √° framfer√įi s√≠nu fyrr en eftir √≠treku√į tilm√¶li √ĺar a√į l√ļtandi fr√° Umbo√įsmanni Al√ĺingis.


4. √ć √°liti Umbo√įsmanns Al√ĺingis kemur fram a√į forsvarsa√įilar Hafr√≥ ur√įu ekki vi√į √ĺeirri bei√įni a√į geta eiganda ranns√≥knargagnanna √ĺar sem √ĺau voru birt af √ĺeirra h√°lfu sem eigin v√¶ru (√≠ veffr√©tt og s√≠√įar √≠ sk√Ĺrslum).


5. √ć √°liti Umbo√įsmanns Al√ĺingis kemur fram a√į √ĺ√°verandi forstj√≥ri Hafranns√≥knastofnunar greindi Umbo√įsmanni Al√ĺingis ranglega fr√° m√°lav√∂xtum.

 

√Ālit Umbo√įsmanns (M√°l. nr. 10358/2020) er a√į finna √° eftirfarandi hlekk: https://www.umbodsmadur.is/alit-og-bref/mal/nr/8596/skoda/mal/

 

Morgunbla√įi√į fjalla√įi um m√°li√į 11. ma√≠, b√¶√įi √≠tarlega √≠ bla√įinu og einnig √° vefs√≠√įu sinni: https://www.mbl.is/200milur/frettir/2021/05/11/hafro_birti_rannsoknargogn_an_leyfis/


There are no translations available.

Atferli bleikju √≠ √ěingvallavatni skr√°√į √°ri√į um kring

Jóhannes Sturlaugsson

 

Fer√įir fiska af m√∂rgum tegundum og stofnum er einn af √ĺeim √ĺ√°ttum n√°tt√ļrunnar sem e√įli m√°lsins samkv√¶mt hefur lengst af veri√į m√∂nnum hulinn √≠ sm√°atri√įum. Me√į tilkomu rafeindafiskmerkja hafa opnast √Ĺmsir m√∂guleikar til a√į afla √≠tarlegra uppl√Ĺsinga um heg√įun og umhverfi (atferlisvistfr√¶√įi) fiska, jafnvel svo √°rum skiptir. Undangengin 22 √°r hef √©g √°rlega rannsaka√į atferlisvistfr√¶√įi urri√įa √≠ √ěingvallavatni me√į rafeindafiskmerkjum. Jafnvel √ĺ√≥ svo a√į √©g hafi l√≠tillega nota√į rafeindafiskmerki til a√į sko√įa heg√įun bleikju √≠ √ěingvallavatni √° √°rum √°√įur (2007-2008), √ĺ√° var √ĺa√į ekki fyrr en sumari√į 2018 sem √©g nota√įi √ĺ√° t√¶kni til a√į afla samfelldra atferlisgagna um bleikjurnar √°ri√į um kring √≠ √ěingvallavatni. √ć √ĺeirri v√∂ktun minni √° heg√įun bleikjanna √ĺ√° eru rafeindafiskmerki af ger√į hlj√≥√įsendimerkja grundv√∂llur gagnas√∂fnunarinnar, sem og tilheyrandi s√≠ritandi skr√°ningast√∂√įvar sem starfr√¶ktar eru v√≠tt og breitt um √ěingvallavatn. √ěannig gefst f√¶ri √° a√į kortleggja landfr√¶√įilega sta√įsetningu bleikjanna √°ri√į um kring, anna√į atferli √ĺeirra (fiskd√Ĺpi) og vatnshitann sem √ĺ√¶r upplifa. Sl√≠kar uppl√Ĺsingar eru einnig skr√°√įar fyrir √ĺ√° urri√įa sem vakta√įir eru me√į sama h√¶tti.

√Čg hef n√ļ √ĺegar merkt me√į hlj√≥√įsendimerkjum 17 bleikjur af √ĺremur svipger√įum. √ěar er um a√į r√¶√įa murtu, ku√įungableikju, og r√°nbleikju, en dvergbleikjan sem stendur fyrir fj√≥r√įu svipger√į bleikjanna √≠ √ěingavallavatni hefur enn ekki komi√į vi√į s√∂gu ranns√≥knarinnar. Ranns√≥kn √ĺessi hefur skila√į um 200 √ĺ√ļsund skr√°ningum fr√° fer√įum bleikjanna, yfir t√≠mabili√į fr√° sumrinu 2018 √ĺar til g√∂gnum var s√≠√įast hla√įi√į ni√įur sumari√į 2020.

Ranns√≥knin hefur √ĺegar leitt √≠ lj√≥s a√į hluti fiskanna sem fylgt var eftir, allt fr√° murtum sem voru √≠ kringum 20 cm a√į lengd til st√≥rvaxinna bleikja, √°ttu √ĺa√į til a√į n√Ĺta s√©r √∂ll helstu sv√¶√įi √ěingvallavatns √° innan vi√į einu √°ri. En jafnframt voru d√¶mi um √ĺa√į a√į bleikjur h√©ldu sig √° vissum sv√¶√įum vatnsins √°ri√į um kring. Landfr√¶√įilegu uppl√Ĺsingarnar yfir dvalarsta√įi bleikjanna gefa f√¶ri √° a√į afmarka hrygningarsv√¶√įi √ĺeirra, vetursetusv√¶√įi og sv√¶√įin sem √¶tisg√∂ngurnar taka til.

√ör h√≥pi bleikjanna m√° nefna fr√≥√įlegar uppl√Ĺsingar fr√° t√¶plega tveggja √°ra r√∂√į skr√°ninga √° fer√įum st√¶rstu bleikjunnar, sem var 15 √°ra og 62 cm l√∂ng √ĺegar h√ļn veiddist sumari√į 2020. S√° fiskur dvaldi v√≠√įa √≠ sy√įri hluta vatnsins √ĺar sem hann var merktur og f√≥r einnig um mi√įbik vatnsins en gekk aldrei √≠ nyrsta hluta √ěingvallavatns. Skr√°ningar √ĺess fisks s√Ĺndu fr√≥√įlega vanafestu √≠ fer√įum fisksins m.t.t. √°rst√≠ma √ĺessi 2 √°r.

Hitam√¶lingarnar sem bleikjurnar framkv√¶mdu √° fer√įal√∂gum s√≠num s√Ĺndu ennfremur a√į √ĺegar kaldur fa√įmur vetrarins umvefur undirdj√ļp √ěingvallavatns, √ĺ√° √°ttu bleikjurnar √ĺa√į til a√į dvelja √° sv√¶√įum √ĺar sem yls naut vi√į vegna innstreymis volgra linda undan Nesjahrauninu.

√ěegar liti√į er til atferlis murtunnar √ĺ√° hefur ranns√≥knin ekki einungis gefi√į n√Ĺja inns√Ĺn √≠ hvernig s√° sm√°i og kn√°i fiskur fer v√≠tt og breitt um vatni√į me√į hli√įsj√≥n af √°rst√≠ma, heldur einnig skila√į s√©rlega fr√≥√įlegum uppl√Ĺsingum um √° hva√įa d√Ĺpi murtan heldur sig √° hverjum t√≠ma; allt fr√° yfirbor√įi og ni√įur √° 100 metra e√įa meira √° d√Ĺpstu sv√¶√įum √ěingvallavatns.

      bleikja_rnr4_murta_thingvallavatni-dvalarsvaedi_atferli_yfir_1_ar-johannes_sturlaugsson_laxfiskar

 

Bleikjan √≠ √ěingvallavatni hefur lengi vaki√į forvitni √ĺeirra sem rannsaka√į hafa fiska √≠ ferskvatni h√©rlendis. Sporg√∂nguma√įur √≠slenskra fiskiranns√≥kna, Bjarni S√¶mundsson rannsaka√įi bleikjuna √≠ √ěingvallavatni √≠ lok 19. aldar og √≠ upphafi 20. aldar. √ě√° setti Bjarni fram uppl√Ĺsingar um √ĺessar 4 svipger√įir bleikja √° grunni √ĺeirra nafngifta sem b√¶ndur vi√į vatni√į notu√įu √° √ĺeim t√≠ma til a√įgreiningar √° √ĺeim. Bleikjan √≠ √ěingvallavatni var s√≠√įan ranns√∂ku√į √≠tarlega √° margv√≠slegan m√°ta √ĺegar kom fram √° 20. √∂ldina og g√≥√įa samantekt um √ĺ√¶r ranns√≥knir er a√į finna √≠ b√≥kinni √ěingvallavatn - undraheimur √≠ m√≥tun (2002), sem P√©tur M. J√≥nasson og P√°ll Hersteinsson ritst√Ĺr√įu (sj√° kaflann Bleikjan: Sigur√įur S. Snorrason o.fl.). √ěa√į er s√≠√įan sumari√į 2018 sem n√Ĺr kafli h√≥fst √≠ ranns√≥knum √° bleikjunni √≠ √ěingvallavatni me√į umr√¶ddri v√∂ktun minni √≠ √ěingvallavatni √°ri√į um kring √° atferlisvistfr√¶√įi bleikja af mismunandi svipger√įum.

Ranns√≥kn m√≠n √° atferlisvistfr√¶√įi bleikju √≠ √ěingvallavatni kallast √° vi√į atferlisranns√≥knir m√≠nar √° urri√įanum √≠ √ěingvallavatni. G√∂gnin sem ranns√≥knin skilar gera √≠ senn kleift a√į kortleggja meginmynstri√į √≠ √°rst√≠√įabundinni heg√įun bleikja af mismunandi svipger√įum, en um lei√į √ĺann breytileika sem fyrirfinnst √≠ heg√įun einstaklinganna. Skr√°ningar √°ri√į um kring √≠ √ěingvallavatni er s√Ĺna dvalarsv√¶√įi bleikja, a√įra heg√įun √ĺeirra og vatnshitann sem √ĺ√¶r upplifa, voru framkv√¶mdar √° s√∂mu sv√¶√įum √° sama t√≠ma √° sama h√°tt fyrir urri√įa af 3 stofnum (√Ėxar√°, √Ėlfusvatns√° og √ötfalli). √ěessi samhli√įa skr√°ning √° atferlisvistfr√¶√įi bleikja af mismunandi svipger√įum og fyrir urri√įa af mismunandi stofnum, er gott d√¶mi um hvernig auka megi gagnsemi atferlisranns√≥kna √° fiskum. Sem h√©r er gert me√į √ĺv√≠ a√į beita skilvirkri n√ļt√≠mat√¶kni √≠ ranns√≥knum til a√į framkv√¶ma √≠tarlegar og hagn√Ĺtar atferlisranns√≥knir √° fiskum yfir v√≠√įfe√įm sv√¶√įi, √ĺar sem landfr√¶√įileg √ļtbrei√įsla er kortl√∂g√į jafnhli√įa. Ranns√≥kn sem gerir kleift a√į safna samt√≠mis uppl√Ĺsingum um mismunandi fisktegundir, fiskistofna og svipger√įir fiska, auk √ĺess sem sko√įa m√° heg√įun fiskanna n√°nar √ļt fr√° st√¶r√į √ĺeirra, l√≠fsstigi, kyni og kyn√ĺroska√°standi. Ranns√≥knin vitnar jafnframt um √ĺ√° spennandi m√∂guleika sem felast √≠ √ĺv√≠ a√į skr√° samhli√įa uppl√Ĺsingar um afr√¶ningja og br√°√į hans, l√≠kt og tilfelli√į er √≠ ranns√≥kn minni √° st√≥rurri√įanum og helstu br√°√į hans murtunni.

St√∂√į 2 greindi fr√° ranns√≥kninni √≠ sj√≥nvarpsfr√©ttum √ĺann 2. okt√≥ber 2020.

 

  Oldest brown trout in Lake Thingvallavatn 19 years old 2019

Johannes Sturlaugsson

thingvallaurridi-brown_trout-salmo_trutta-copyright_johannes_sturlaugsson_laxfiskarPicture shows a male brown trout in river Oxara

During my annual monitoring of the brown trout in Lake Thingvallavatn for roughly 20 years, I have experienced many significant changes. For example, the brown trout stocks has expanded enormously during that period. In 1999 the number of spawners participating in spawning in the rivers were within 100, but last autumn they were around 3000. Also, the numbers of inactive spawners taking a break from spawning 2019, were estimated around 1000. So the total numbers of spawners in 2019 were around 4000, when considering the number of both the active and the inactive spawners. In addition to the spawners, there are all the thousands of immature brown trout in the lake. These piscivorous brown trout stocks of Lake Thingvallavatn are characterized by longevity, late maturation and hence a large body size. An immature fish can e.g. exceed 10 kg in body weight. The largest brown trout in my studies according to weight was a female that weighed 12,7 kg, but the longest one was 111 cm long old and skinny male. The brown trout of stocks of Lake Thingvallavatn and some other brown trout stocks from other lakes also located in higher areas inland are often called Iceage brown trout in Iceland (ice. √≠saldarurri√įi), for they were landlocked after the land rose following the last iceage. The features of the brown trout stocks in Lake Thingvallavatn are the same as of the ferox trout stocks in Scotland, Ireland and also Britain.


Studies show drastic increase in size of stocks in Lake Thingvallavatn              

 As my studies on the brown trout in Lake Thingvallavatn show, there has been a drastic increase in the size of the stocks, especially during the last decade. Parallel to this is the increased number of larger fish and older fish observed. In the autumn 2019 I  captured many old-timers in river Oxara during my research fishing at the spawning grounds. Whereof the oldest being 19 years old, which is the highest known age of a brown trout in Lake Thingvallavatn. Among these oldest fish at the spawning grounds was one that had participated for 8 years in the spawning, but had also taken a year break from spawning in between, so his total period of spawning participation did cover 12 years. Due to these characteristics of the brown trout in Lake Thingvallavatn, some fish have been captured many times. In some cases the fish was captured, both in the lake itself as well as at the spawning grounds in the rivers. One example of this is a brown trout I managed to recapture for 8 years in a row, when the fish entered the spawning grounds of the river.

There are no translations available.

  Laxgengd og vei√įi √≠ Elli√įa√°num
- sta√įan 2019 √≠ lj√≥si √°ranna 2011-2018
Jóhannes Sturlaugsson

 

Stangvei√įimenn velta sem fyrr v√∂ngum yfir vei√įinni √≠ √°num okkar sem v√≠√įast hefur veri√į dr√¶m framan af √ĺetta √°ri√į.  S√° er √ĺetta ritar er n√ļ a√į vakta fiskistofna √≠ vatnakerfi Elli√įa√°nna 9. √°ri√į √≠ r√∂√į fyrir h√∂nd ranns√≥knafyrirt√¶kis s√≠ns Laxfiska og finnst vi√į h√¶fi a√į setja fram g√∂gn yfir laxgengd √≠ Elli√įa√°num √ĺau √°r (2011-2019) til samanbur√įar. Sl√≠k st√∂√įlu√į √°rleg v√∂ktun √° Elli√įa√°num  hefur veri√į samfelld √≠ 32 √°r, en fyrstu 23 √°rin sinnti Vei√įim√°lastofnun henni. Ekki √ĺarf a√į fj√∂lyr√įa um gagnsemi √ĺess a√į til s√©u sl√≠k langt√≠mag√∂gn og benda m√° √° a√į Elli√įa√°rnar eru me√įal annars nota√įar sem einkennis√° til vi√įmi√įunar fyrir laxvei√įi√°r √° n√¶rliggjandi sv√¶√įum landsins. √ěannig er til a√į mynda stu√įst vi√į √°rleg g√∂gn yfir st√¶r√į g√∂ngusei√įastofns laxins √≠ vatnakerfi Elli√įa√°nna og sta√įfesta lifun √ĺeirra laxa yfir sj√°vardv√∂lina. Sl√≠k langt√≠ma v√∂ktunarg√∂gn gefa f√¶ri √° a√į r√°√įa √≠ stofnst√¶r√įarsveiflur sem stangvei√įimenn √ĺekkja svo vel fr√° vei√įum s√≠num √° laxi, sveiflur sem r√°√įast √≠ senn af √°hrifa√ĺ√°ttum √≠ ferskvatni og √≠ sj√≥. 


√ć lj√≥si umr√¶√įunnar um vei√įi √ĺessa √°rs √ĺ√° er fr√≥√įlegt a√į l√≠ta √° √ĺa√į hvernig laxgengdin √ĺetta √°ri√į √≠ Elli√įa√°num l√≠tur √ļt mi√įa√į vi√į √°rin 2011-2018.  Heildarganga laxa √≠ Elli√įa√°rnar er skr√°√į me√į n√°kv√¶mum h√¶tti √°rlega, annarsvegar √ļt fr√° kvikmyndafiskteljara sem er √∂rstuttan sp√∂l fr√° sj√°var√≥si og hinsvegar √ļt fr√° stangvei√įi √° laxi sem er landa√į ne√įan √ĺess kvikmyndafiskteljara.  H√©r set √©g fram nokkur gr√∂f sem s√Ĺna laxgengdina til og me√į 14. j√ļl√≠ fr√° 2011-2019. √ěar er s√Ĺndur fj√∂ldi laxa sem laxagangan samanstendur af √ĺessi √°r yfir nefnda byrjun g√∂ngunnar. B√¶√įi √ļt fr√° fj√∂lda laxa sem luku √° √ĺv√≠ t√≠mabili g√∂ngu upp fiskteljarann undan rafst√∂√įvarh√ļsinu √≠ Elli√įa√°rdalnum og √ļt fr√° fj√∂lda laxa sem var landa√į ne√įan fiskteljarans √° √ĺv√≠ timabili.  √ěau g√∂gn s√Ĺna a√į heildarganga laxins √° √ĺessum fyrstu 25 d√∂gum vei√įit√≠mabilsins √≠ Elli√įa√°num er t√∂luvert breytileg √° milli √°ra. Um lei√į s√Ĺnir √ĺessi samanbur√įur a√į laxgengdin √≠ Elli√įa√°rnar √° √ĺessum 9 √°rum hefur √≠ tv√≠gang veri√į slakari en n√ļ er √ĺegar komi√į var fram √≠ mi√įjan j√ļl√≠ (2014 og 2015) og vei√įin √° sama t√≠mapunkti var einnig slakari 2014 en samb√¶rileg 2015 vi√į √ĺa√į sem n√ļ er.  √Ā me√įal myndanna sem s√Ĺna samanbur√į √° laxgengd √≠ Elli√įa√°num √° milli √°ra er mynd sem s√Ĺnir hve st√≥rt hlutfall af √°rlegri g√∂ngu laxa √≠ Elli√įa√°rnar hefur veri√į komi√į √≠ √°rnar 14. j√ļl√≠, √≠ samanbur√įi vi√į √ĺa√į sem gekk √≠ √°rnar s√≠√įar a√į sumrinu. Nokku√į sem er fr√≥√įlegt a√į sko√įa √ĺegar menn velta fyrir s√©r hver heildarlaxgengdin ver√įi √ĺetta √°ri√į √≠ Elli√įa√°num og framhaldi√į √° gangi vei√įinnar sem laxgengdin st√Ĺrir a√į miklu leyti.  

 

1_ellidar-upphaf_laxagongunnar 2011-2019_johannes_s_laxfiskar

 

 

2_ellidar-upphaf_laxagongunnar 2011-2019_johannes_s_laxfiskar

 

 

3_ellidar-upphaf_laxagongunnar vs heild_hlutfallslegur_fjoldi_ 2011-2018_johannes_s_laxfiskar

 

 

Vegna √ĺess hve vei√įin √≠ Elli√įa√°num hefur veri√į g√≥√į framan af √ĺegar liti√į er til annarra laxvei√įi√°a, √ĺ√° fannst m√©r vi√į h√¶fi a√į s√Ĺna t√∂lfr√¶√įina a√į baki √ĺeirri laxvei√įi h√©r √≠ h√∂fu√įsta√įnum. √ěv√≠ set √©g fram graf sem s√Ĺnir √ĺ√¶r 9 vei√įi√°r sem eru me√į besta laxvei√įi a√į me√įaltali √° hvern stangardag 2019 fram til 10. j√ļl√≠. √ěau g√∂gn byggja √° g√∂gnum fr√° Landsambandi Vei√įif√©laga og taka tillit til fj√∂lda √ĺeirra stanga sem standa a√į baki vei√įinni fyrir hverja viku fr√° upphafi vei√įit√≠ma √≠ √ĺeim √°m. G√∂gnin s√Ĺndu a√į Elli√įa√°rnar voru 10. j√ļl√≠ s√≠√įastli√įinn me√į √ĺri√įju bestu vei√įina √° landsv√≠su √ĺegar liti√į er til vei√įinnar me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim stangard√∂gum er a√į baki vei√įinni st√≥√įu. Hva√į heildarvei√įina √° laxi var√įa√įi √ĺ√° var vei√įin √≠ Elli√įa√°num √≠ √ĺv√≠ efni √° sama t√≠ma √≠ 6. s√¶ti yfir landi√į. N√ļ fer n√¶sta vikusamantekt Landssambands Vei√įif√©laga yfir  laxvei√įina a√į birtast, sem Bj√∂rn The√≥d√≥rsson setur tryggilega fram a√į venju. √ě√° hefur vei√įin vissulega aukist √≠ √ĺeim √°m sem h√©r er fjalla√į um mi√įa√į vi√į 10. j√ļl√≠, √ĺar me√į tali√į √≠ Elli√įa√°num - en s√≠√įla dags 16. j√ļl√≠ var b√ļi√į a√į vei√įa 219 laxa √≠ Elli√įa√°num og √° sama t√≠ma h√∂f√įu r√©tt t√¶plega 700 laxar gengi√į upp teljarann. 



5_ veidin i 9 aflahaestu anum 10jul2019

 


Myndin sem √©g birti h√©r s√Ĺnir √°rlega laxvei√įi √≠ Elli√įa√°num s√≠√įustu 20 √°rin.  √ěa√į er √°n√¶gjulegt a√į sj√° hva√į laxvei√įin √≠ Elli√įa√°num hefur a√į jafna√įi veri√į g√≥√į s√≠√įasta √°ratug. √ěetta er ekki s√≠st gle√įilegt √≠ lj√≥si √ĺess a√į √° √ĺeim t√≠ma eru Elli√įa√°rnar sj√°lfb√¶rar, √ĺv√≠ laxasei√įum var s√≠√įast sleppt 2007 og laxar fr√° sl√≠kum sleppingum koma √ĺv√≠ ekki vi√į s√∂gu vei√įanna fr√° og me√į 2010. 

   

4_ellidar-arleg veidi i ellidaanum sidustu 20 ar -1999-2018

 

S√≠√įasta myndin sem √©g birti h√©r (b√¶tt inn 18/7) s√Ĺnir st√¶r√į hrygningarstofns Elli√įa√°nna. Kv√≥tasetning laxvei√įinnar √≠ Elli√įa√°num (2 laxar √° vakt sem m√° landa en stunda m√° vei√įa og sleppa √ĺv√≠ til vi√įb√≥tar) er s√©rlega mikilv√¶g forsenda √ĺess a√į tekist hefur a√į tryggja g√≥√įan hrygningarstofn √≠ Elli√įa√°num. 


6_arleg ganga lax i ellidaar 2011_2018_vs_hrygningarstofn-johannes sturlaugsson laxfiskar


                                                                          

There are no translations available.

 

√Ėrl√∂g √≠slenskra laxastofna
eru n√ļ √≠ h√∂ndum al√ĺingismanna

Jóhannes Sturlaugsson

 Grein sem birtist √≠ vef√ļtg√°fu Fr√©ttabla√įsins 31. ma√≠ 2019
Greinin var send √° alla al√ĺingismenn 31. ma√≠ og aftur 12. j√ļn√≠

 

Vir√įing √≠slenskra r√°√įamanna vi√į n√°tt√ļru landsins √° a√į vera sj√°lfs√∂g√į en ekki valkr√¶f dygg√į. Gera ver√įur √ĺ√° kr√∂fu til r√°√įamanna a√į √ĺeir s√Ĺni n√°tt√ļru √ćslands a√į minnsta kosti s√∂mu vir√įingu og rekstri √ĺeirra fyrirt√¶kja sem stunda sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land. Fr√≥√įlegt er a√į horfa upp √° √ĺ√° sta√įreynd a√į √ĺau fyrirt√¶ki eru me√įh√∂ndlu√į eins og √ĺar fari sprotafyrirt√¶ki sem √ĺr√¶√įi √≠ rekstri s√≠num brautir n√Ĺsk√∂punar en ekki a√į √ĺar fari gamalgr√≥in erlend st√≥rfyrirt√¶ki sem hafa stunda√į sl√≠kt eldi um langan aldur. St√≥rfyrirt√¶ki sem √≠ s√≠nu f√∂√įurlandi √ĺykir e√įlilegt a√į borga fullt ver√į fyrir eldisleyfi, √ļttektir og eftirlit en h√©rlendis ver√įur a√į sl√° √≠ p√ļkk me√į skattf√© almennings svo √∂ruggt s√© a√į eigendurnir missi ekki √ļr svefn. St√≥rfyrirt√¶ki sem √≠ eigin f√∂√įurlandi st√¶ra sig af √ĺv√≠ a√į tileinka s√©r √°byrgar eldisa√įfer√įir sem eru a√į ry√įja s√©r til r√ļms - st√≥rfyrirt√¶ki sem h√©rlendis eru h√¶st√°n√¶g√į me√į a√į notast vi√į √≥√°byrgt eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. A√įfer√įafr√¶√įi sem felur √≠ s√©r erf√įabl√∂ndun √≠slenskra laxastofna fr√° hendi norsk√¶tta√įra eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um og einnig aff√∂ll n√°tt√ļrlegra laxa og g√∂ngusilunga fyrir tilstilli laxal√ļsar sem runnin er √ļr √ĺeim kv√≠um. 

√Ā n√¶stli√įnum √°rum hefur me√į fulltingi stj√≥rnvalda veri√į byggt upp eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. √ěa√į hefur veri√į gert √°n √ĺess a√į e√įlileg krafa hafi veri√į ger√į um a√į lagaumhverfi√į trygg√įi svo sem unnt v√¶ri a√į s√° i√įna√įur gengi ekki √° tilvistargrundv√∂ll n√°tt√ļrulega stofna lax og g√∂ngusilungs. √ć lj√≥si √ĺess hef√įi m√°tt halda a√į lagafrumvarp √ĺa√į sem n√ļ er √≠ me√įf√∂rum Al√ĺingis (√ěingskjal 1060 - 647. m√°l), sem marka skal starfsumhverfi laxeldis √≠ opnum sj√≥kv√≠um, hef√įi sj√°lfkrafa fali√į √≠ s√©r a√į √ĺar yr√įu trygg√įar svo sem ver√įa m√¶tti var√ļ√įarr√°√įstafanir gagnvart n√°tt√ļrunni sem s√° i√įna√įur vegur svo mj√∂g a√į - en svo var ekki. √ěann 20. ma√≠ birti  atvinnuveganefnd Al√ĺingis, sem s√©r um loka√ļtf√¶rslu frumvarpsins eftir a√į umsagnir hafa borist, breytingartill√∂gur meirihluta nefndarinnar vi√į frumvarpi√į. √ě√¶r √°herslur sem √ĺar birtust sta√įfesta hve skammt var gengi√į til a√į tryggja tilvistarr√©tt √≠slenskra laxastofna. Vegna √ĺessa √ĺ√° er deginum lj√≥sara a√į eina f√¶ra lei√įin til a√į ganga fr√° nau√įsynlegum breytingum √° frumvarpinu er s√ļ a√į fresta afgrei√įslu √ĺess til n√¶sta √ĺings. √ěannig er h√¶gt a√į koma √≠ veg fyrir a√į √ĺ√¶r mj√∂g svo alvarlegu brotalamir sem er a√į finna √≠ frumvarpinu ver√įi innlima√įar √≠ lagaumhverfi fiskeldis me√į tilheyrandi ska√įa fyrir √≠slenska laxastofna √° landsv√≠su sem og g√∂ngusilungsstofna n√¶st eldissv√¶√įunum. Nokku√į sem myndi me√į sk√Ĺrum h√¶tti ganga √≠ berh√∂gg vi√į √ĺ√° √°byrgu n√°tt√ļrurvernd sem √ćslendingar hafa kennt sig vi√į, og er √≠ reynd skylt a√į sinna me√į tilliti til √ĺeirra laga sem √ĺeir hafa undirgengist. Ef ekki er brug√įist vi√į me√į endurb√≥tum √° frumvarpinu √ĺ√° munu berskjalda√įir laxastofnar hverfa snemmhendis af sj√≥narsvi√įinu - og l√≠kt og saga sj√≥kv√≠aeldis √° Atlantshafslaxi s√Ĺnir, √ĺ√° munu einnig st√≥r sk√∂r√į ver√įa h√∂ggvin √≠ ra√įir annarra h√©rlendra laxastofna fari svo sem horfir.                                               
S√≠√įustu fj√∂gur √°r hefur greinarh√∂fundur vakta√į √°hrif sj√≥kv√≠aeldis √° lax- og sj√≥birtingsstofna √≠ √ĺremur √°m √≠ Arnarfir√įi. √ě√¶r ranns√≥knir m√∂rku√įu jafnframt upphaf √ĺess h√©rlendis a√į fylgst v√¶ri √°r fr√° √°ri me√į √°standi fiskistofna √≠ √°m √≠ n√¶sta n√°grenni eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um. Greinarh√∂fundur var fyrstur til a√į benda opinberlega √° √ĺ√° alvarlegu galla sem er a√į finna √≠ n√ļgildandi √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar √° erf√įabl√∂ndun sem n√ļ liggur fyrir a√į l√∂gfesta. Auk √ĺess benti √©g opinberlega √° √ĺ√° miklu h√¶ttu sem felst √≠ √ĺv√≠ a√į breg√įast √≠ engu vi√į tilvistarvanda lax- og g√∂ngusilungsstofna n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum vegna laxal√ļsar og fisksj√ļkd√≥ma.

                                                                                       
Sj√≥kv√≠aeldi er umhverfis√≥gn                              

Ska√įann sem sj√≥kv√≠aeldi√į veldur √° l√≠fr√≠kinu √ĺarf a√į l√°gmarka me√į √ĺv√≠ a√į b√¶ta lagaumgj√∂r√įina og √ĺv√≠ er eina f√¶ra lei√įin s√ļ a√į fresta afgrei√įslu frumvarpsins til n√¶sta √ĺings. Ef meirihluti r√°√įamanna n√ļ um stundir b√¶ri fulla vir√įingu fyrir tilvist √≠slenskra laxastofna, √ĺ√° v√¶ri n√ļ veri√į a√į vinna a√į √°√¶tlunum um hvernig  eldi √°  laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land yr√įi aflagt √° n√¶stu √°rum og √≠ sta√įinn eing√∂ngu byggt upp laxeldi sem bygg√įi √° √°byrgum eldisa√įfer√įum. √ěess √≠ sta√į eru √°form um auki√į eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um √ĺr√°tt fyrir a√į r√°√įamenn viti a√į sl√≠kur v√∂xtur √ĺess i√įna√įur eykur √° h√¶ttuna sem sl√≠kum rekstri fylgir gagnvart  laxastofnum og fleiri √ĺ√°ttum l√≠fr√≠kisins. √ěv√≠ er b√¶√įi e√įlilegt og nau√įsynlegt a√į gera r√≠kar kr√∂fur til stj√≥rnvalda um a√į gengi√į s√© fr√° tilheyrandi lagaumgj√∂r√į og r√≠kisforsj√° √ĺessa m√°laflokks me√į √ĺeim h√¶tti a√į l√≠fr√≠kinu sem gengi√į er √° me√į √ĺessum i√įna√įi s√© s√Ĺnd s√≥masamleg vir√įing. √ěa√į gera Al√ĺingismenn ekki me√į √ĺv√≠ a√į sam√ĺykkja lagafrumvarp √ĺar sem haldi√į skal √°fram a√į auka eldi √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um h√©r vi√į land √°n √ĺess a√į til sta√įar s√© n√¶gilega √°byrg laga- og eftirlitsumgj√∂r√į, sem og tilsvarandi vi√įurl√∂g √ĺegar eldisa√įilar fara √ļt af sporinu √≠ eldi s√≠nu. N√ļ erum vi√į einfaldlega komin √° √ĺann sta√į a√į st√∂√įva ver√įur frekari uppbyggingu √ĺar til skilvirkt √°h√¶ttumat liggur fyrir var√įandi erf√įabl√∂ndun en einnig √°h√¶ttumat fyrir laxal√ļs og sj√ļkd√≥ma sem n√ļ er ekki til sta√įar. √Āsamt tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlunum √≠ varnarskyni me√į hli√įsj√≥n af √ĺeim mismunandi svi√įsmyndum n√°tt√ļruv√°r sem reynsla annarra √ĺj√≥√įa kennir okkur a√į muni koma til.

                                        
Frestun lagafrumvarpsins er eina lei√įin             

Berskjalda√įir laxastofnar l√≠kt og sm√°ir stofnar n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum eru √≠ br√°√įri h√¶ttu ef umr√¶tt lagafrumvarp ver√įur sam√ĺykkt. Enda eru √ĺeir stofnar og a√įrir sm√°ir e√įa l√≠tt nytja√įir laxastofnar ekki einu sinni teknir inn √≠ √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar; l√≠kt og tilvistarr√©ttur √ĺeirra s√© enginn. Me√į frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins gefst f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √≠ veg fyrir l√∂gfestingu √° st√≥rg√∂llu√įu n√ļgildandi √°h√¶ttumati Hafranns√≥knastofnunar, en √ĺa√į s√∂mdu Ragnar J√≥hannsson svi√įsstj√≥ri fiskeldis- og fiskr√¶ktarsvi√įs Hafranns√≥knastofnunar; Sigur√įur Gu√įj√≥nsson forstj√≥ri Hafranns√≥knastofnunar og me√įh√∂fundar √ĺeirra af fiskeldissvi√įi Hafranns√≥knastofnunar. Umr√¶tt √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar hefur √ĺann tilgang a√į meta l√≠klega erf√įabl√∂ndun fr√° hendi norsk√¶tta√įra eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um og √°kvar√įar ennfremur √ĺr√∂skuldsgildi h√¶ttumarka √ĺeirrar erf√įabl√∂ndunar. Me√į √ĺv√≠ a√į fresta afgrei√įslu frumvarpsins gefst f√¶ri √° a√į uppf√¶ra √°h√¶ttumati√į. √ěannig ver√įur m√∂gulegt a√į tryggja a√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar taki ekki einungis til laxastofna sem nytja√įir eru √≠ tilteknum m√¶li, sem fellur a√į smekk h√∂funda √°h√¶ttumatsins, heldur n√°i √ĺa√į til allra √≠slenskra laxastofna. Einnig gefst f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √≠ veg fyrir a√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar vanmeti √°fram √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂nduninni me√į √ĺv√≠ a√į uppf√¶ra √ĺa√į me√į markt√¶kari g√∂gnum sem auglj√≥st er a√į n√Ĺta skuli √≠ √ĺv√≠ sambandi. √ěar er um √ĺa√į a√į r√¶√įa annarsvegar a√į nota √≠slensk g√∂gn yfir flakk laxa fr√° n√°tt√ļrulegu klaki vi√į vinnslu √°h√¶ttumats erf√įabl√∂ndunar, en √ĺa√į er margfalt minna (<1%) en √ĺa√į flakk laxa sem erlendu vi√įmi√įin sem √ĺr√∂skuldsgildi h√¶ttumarka n√ļgildandi √°h√¶ttumats segja til um (4%). Hinsvegar er √ĺar um a√į r√¶√įa √ĺ√° auglj√≥su kr√∂fu a√į vinnsla √°h√¶ttumatsins taki tillit til √ĺeirrar sta√įreyndar a√į erf√įabl√∂ndun runnin fr√° norsk√¶ttu√įum eldisl√∂xum felur √≠ s√©r meiri √°h√¶ttu √° √ĺv√≠ a√į stofnger√į tiltekins laxastofns ri√įlist en ef erf√įabl√∂ndunin er runninn fr√° n√°tt√ļrulegum √≠slenskum fl√∂kkul√∂xum. Jafnframt gefur frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins t√¶kif√¶ri √° a√į koma √≠ veg fyrir fyrirhuga√įa skipun samr√°√įsnefndar, sem hefur einungis eitt tilgreint hlutverk; a√į fjalla um √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar √°n √ĺess a√į nokkur skilyr√įi s√©u ger√į um a√į vi√įkomandi nefndarmenn hafi faglegan bakgrunn sem tryggi a√į √ĺeir hafi forsendur til a√į fjalla um sl√≠k m√°l til gagns. Af sama mei√įi √ĺ√° veitir frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins, t√¶kif√¶ri til a√į fella burtu √°kv√¶√įi √ĺess efnis a√į sj√°var√ļtvegs- og landb√ļna√įarr√°√įherra geti einhli√įa neita√į uppf√¶rslu √°h√¶ttumats, hugnist honum uppf√¶rslan ekki. √ěa√į a√į koma √≠ veg fyrir sl√≠ka r√°√įst√∂fun er s√©rlega mikilv√¶gt, ekki s√≠st me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ hve √≥bur√įugt n√ļgildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar er - √°h√¶ttumat sem tekur einungis til √ļtvalinna laxastofna. Frestun √° afgrei√įslu frumvarpsins gefur f√¶ri √° √ĺv√≠ a√į koma √° f√≥t fj√∂lskipa√įri nefnd √≥h√°√įra s√©rfr√¶√įinga sem sinni s√≠virku faglegu eftirliti me√į uppf√¶rslu √°h√¶ttumats erf√įabl√∂ndunar √° me√įan eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft, √≠ sta√į √ĺess a√į r√°√įherra skipi 3 a√įila til a√į sko√įa √ĺau m√°l sem skila eiga √°liti s√≠nu eftir 1 √°r. Sl√≠kt faglegt eftirlit myndi einnig √≠ lj√≥si a√įdragandans fela √≠ s√©r a√į sl√≠k fagnefnd myndi √° grunni √ļttekta fylgjast me√į √ĺv√≠ hvernig Hafranns√≥knastofnun vinnur √°h√¶ttumati√į. Frestun √° afgrei√įslu lagafrumvarps √ĺessa myndi einnig gefa f√¶ri √° a√į tryggja s√≠virkt eftirlit me√į √°hrifum laxal√ļsar og sj√ļkd√≥mum hj√° n√°tt√ļrulegum stofnum laxfiska sem rekja m√° til sj√≥kv√≠aeldis. Mi√įa√į vi√į √ĺau miklu og neikv√¶√įu √°hrif sem √ĺessir √°hrifa√ĺ√¶ttir hafa √° n√°tt√ļrulega stofna laxfiska einkum n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, √ĺ√° er me√į √≥l√≠kindum a√į laxl√ļsarvandinn s√© √≠ frumvarpinu afgreiddur me√į v√≠sun √≠ regluger√į sem r√°√įherra skuli einhvern t√≠ma setja er byggja skuli sem fyrr √° eftirliti rekstrara√įila me√į eigin eldislaxi - en eftirlit me√į √°hrifunum √° n√°tt√ļrulega stofna laxfiska s√© √°fram ekkert.
H√©r ver√įa talin upp 3 grundvallaratri√įi (1-3) sem umr√¶tt lagafrumvarp tekur ekki √°byrgt tillit til, enda √ĺ√≥tt √ĺau gangi gegn heilbrig√įi og tilvist √≠slenskra laxastofna sem og g√∂ngusilungsstofna √° sj√≥vkv√≠aeldissv√¶√įunum. Framsetning lagafrumvarpsins fr√° hendi r√°√įuneyti Sj√°var√ļtvegs- og landb√ļna√įarr√°√įherra og s√≠√įan atvinnuveganefndar Al√ĺingis vitnar um √ĺ√° sta√įreynd. Enda √ĺ√≥tt greinarh√∂fundur hafi sent √≠tarlega r√∂kstuddar √°bendingar um alvarleika √ĺessara brotalama frumvarpsins til r√°√įuneytisins √ĺegar dr√∂g √ĺess l√°gu fyrir og s√≠√įan enn frekari g√∂gn √≠treka√į til atvinnuveganefndar Al√ĺingis. Breytingartill√∂gur atvinnuveganefndar Al√ĺingis sta√įfesta a√į √≠ sta√į √ĺess a√į ganga √≠ √ĺa√į a√į tryggja a√į lagafrumvarpi√į innihaldi skilvirk √ļrr√¶√įi til varnar √ĺeim n√°tt√ļrulegum stofnum laxfiska sem vi√į s√∂gu koma, √ĺ√° er v√≠sa√į til √ĺess a√į √ĺau nau√įsynlegu √ļrlausnarefna ver√įi afgreidd s√≠√įar af a√įilum sem r√°√įherra skipar. √Ān √ĺess √ĺ√≥ a√į settir s√©u fyrirvarar um nau√įsyn √ĺess a√į umfang eldis √° laxi √≠ opnum sj√≥kv√≠um ver√įi ekki auki√į √° me√įan √ĺau m√°l eru √≥afgreidd.       


1 - Gildandi √°h√¶ttumat er f√∂lsk v√∂rn           

N√ļgildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem frumvarpi√į skal l√∂gfesta er f√∂lsk v√∂rn √ĺv√≠ √ĺa√į gagnast ekki minnstu og berskj√∂ldu√įustu laxastofnunum og vanmetur st√≥rlega √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂ndun √° landsv√≠su. Eldislaxar sleppa √ļr sj√≥kv√≠um √≠ r√©ttu hlutfalli vi√į √ĺa√į magn sem ali√į er hverju sinni og hluti √ĺeirra laxa gengur √≠  √°r og taka √ĺ√°tt √≠ hrygningunni me√į √≠slenskum l√∂xum. √Āh√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar er √¶tla√į a√į kortleggja √ĺ√° √°h√¶ttu gagnvart √≠slenskum laxastofnum svo h√¶gt s√© a√į √°kvar√įa eldismagn me√į hli√įsj√≥n af √ĺv√≠ a√į erf√įabl√∂ndunin fari ekki upp fyrir tiltekin h√¶ttum√∂rk. √Āri√į 2017 birti Hafranns√≥knastofnun sl√≠kt √°h√¶ttumat sem enn gildir. √ěa√į √°h√¶ttumat skal n√ļ l√∂gfesta √≥breytt √≠ √∂llum a√įalatri√įum enda √ĺ√≥tt √ĺa√į feli √≠ s√©r st√≥rkostlegt vanmat √° √°h√¶ttunni sem √≠slenskum laxastofnum stafar af erf√įbl√∂ndun vi√į norsk√¶tta√įa eldislaxa, l√≠kt og undirrita√įur og fleiri hafa √≠treka√į bent formlega √°. √ďtr√ļlegt er a√į horfa upp √° √ĺ√° sta√įreynd a√į gildandi √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem undanskilur meira en helming af laxastofnum landsins, √ĺ.m.t. berskjalda√įa laxastofna sem eru runnir √ļr √°m n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, skuli enn vera til umfj√∂llunar eins og √ĺa√į meti √≠ reynd √° jafnr√¶√įisgrunni √°h√¶ttuna af erf√įabl√∂ndun eldislaxa √ļr sj√≥kv√≠um fyrir alla villta laxastofna landsins. Spurningunni um √ĺa√į hva√į f√©kk l√≠ffr√¶√įimennta√įa s√©rfr√¶√įinga til a√į mismuna me√į √ĺessum h√¶tti laxastofnum landsins hefur enn ekki veri√į svara√į. Verra er a√į ekki stendur til a√į hvika fr√° √ĺeirri mismunun √°h√¶ttumatsins l√≠kt og endurspegla√įist √≠ ums√∂gn Hafranns√≥knastofnunar fr√° 10. apr√≠l s√≠√įastli√įnum til √örskur√įarnefndar um umhverfis- og au√įlindam√°l. √ć √ĺeirri ums√∂gn var fjalla√į um atri√įi sem grundv√∂llu√į voru √° √°h√¶ttumati erf√įabl√∂ndunar me√į hli√įsj√≥n af tilteknum √°m - og framsetningin √ĺar s√Ĺndi me√įal annars a√į hinn sm√°i laxastofn sem F√≠fusta√įadals√° √≠ Arnarfir√įi f√≥strar √ĺ√≥tti √ĺess ekki ver√įur a√į vera tekinn til umfj√∂llunar. √ěa√į a√į ums√∂gnin var √°n nokkurra fyrirvara var s√©rlega eftirtektarver√į, enda gallar √°h√¶ttumats √∂llum kunnir og √ĺv√≠ e√įlilegt a√į geta √ĺeirra ef vilji var til √ĺess af h√°lfu Hafranns√≥knastofnunar. Me√į hli√įsj√≥n af √ĺessu er lj√≥st a√į af h√°lfu Hafranns√≥knastofnunar √ĺ√° er ekki liti√į til √ĺess a√į taka alla laxastofna landsins inn √≠ √°h√¶ttumati√į. √ěar √° me√įal √ĺ√° sm√¶stu og berskj√∂ldu√įustu sem eru n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum, l√≠kt og F√≠fusta√įadals√° er d√¶mi um. Ekki frekar en a√į vilji er til √ĺess hj√° Hafranns√≥knastofnun a√į uppf√¶ra √°h√¶ttumati√į m.t.t. annarra uppl√Ĺsinga sem var√įa grunnvirkni √ĺess mats me√į hli√įsj√≥n af br√Ĺnni nau√įsyn √ĺess a√į nota √≠slensk g√∂gn yfir flakk laxa fr√° n√°tt√ļrulegu klaki og a√į taka tillits til norsks uppruna eldislaxanna √≠ √°h√¶ttumatinu. Til samans √ĺ√° veldur √ĺetta √ĺv√≠ a√į √°h√¶tta erf√įabl√∂ndunar er st√≥rlega vanmetin √° landsv√≠su.  

                                                           
2 - Banv√¶n laxal√ļs berst √ļr eldi                                     

Laxal√ļs sem runnin er fr√° sj√≥kv√≠aeldi hefur gr√≠√įarlega neikv√¶√į √°hrif √° heilbrig√įi og l√≠fsl√≠kur laxa og g√∂ngusilunga √ļr √°m n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įunum. Umr√¶tt lagafrumvarp tekur ekkert tillit til √ĺeirrar sta√įreyndar a√į l√≠fsl√≠kur laxa og g√∂ngusilunga af stofnum √ļr √°m √≠ n√°grenni sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įa eru st√≥rlega skertar vegna laxal√ļsar sem runnin er fr√° eldislaxi √ļr sj√≥kv√≠unum. Um √ĺa√į vitnar fyrirhugu√į innlei√įing lagaumgjar√įar sj√≥kv√≠aeldis √° laxi √ĺar sem engin krafa er um a√į fyrir hendi s√© s√≠virkt √°h√¶ttumat √° √°hrifum laxal√ļsar √° laxa- og g√∂ngusilungsstofna √≠ n√°grenni sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įanna h√©r vi√į land og tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir √≠ varnaskyni me√į hli√įsj√≥n af a√įst√¶√įum sem √≥gna munu n√°tt√ļrulegum stofnum √ĺeirra laxfiska.      

                                                                           
3 - Fisksj√ļkd√≥mar berast √ļr eldi                                       

Reynsla annarra √ĺj√≥√įa kennir okkur a√į fisksj√ļkd√≥mar munu smitast √≠ ra√įir √≠slenska laxastofna fyrir tilstilli sj√≥kv√≠aeldis. N√ļverandi lagafrumvarp innlei√įir lagalega umgj√∂r√į sj√≥kv√≠aeldis √° laxi, √°n √ĺess a√į √ĺar s√© ger√į krafa um √ĺa√į a√į fyrir hendi s√© virkt √°h√¶ttumat √° dreifingu fisksj√ļkd√≥ma fyrir tilstu√įlan sj√≥kv√≠aeldis yfir √≠ n√°tt√ļrulega stofna laxfiska og tilheyrandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir  √≠ varnarskyni.                                                                                           
V√≠ti til varna√įar                                                            

S√≠√įustu fj√∂gur √°r (2015-2018) hefur greinarh√∂fundur vakta√į √°hrif sj√≥kv√≠aeldis √° laxa- og sj√≥birtingsstofna √≠ √≠ F√≠fusta√įadals√°, Bakkadals√° og Sel√°rdals√° √≠ Ketild√∂lum √≠ Arnarfir√įi. Ni√įurst√∂√įur √ĺeirra ranns√≥kna s√Ĺna me√į sk√Ĺrum h√¶tti hve √≥r√©ttl√°tt og √≥v√¶gi√į umr√¶tt lagafrumvarp er gagnvart fiskistofnum √ĺeirra √°a vi√į Arnarfj√∂r√į, og annarra √°a sem svipa√į er √°statt um. G√∂gn fr√° ranns√≥knum m√≠num s√Ĺna a√į innstreymi eldislaxa √≠ F√≠fusta√įadals√° er √ĺegar fyrir ofan h√¶ttum√∂rk me√į hli√įsj√≥n af erf√įabl√∂ndun. Jafnframt s√Ĺna g√∂gnin sl√¶mt √°stand sj√≥birtinga √≠ umr√¶ddum √°m √≠ Ketild√∂lum, vegna √°√ĺj√°nar fr√° hendi laxal√ļsar og f√¶kkunar √≠ √ĺeirra r√∂√įum eftir a√į umfang laxeldisins j√≥kst (2017-2018), sem endurspeglar √≥vi√įunandi laxal√ļsarfaraldur √≠ Arnarfir√įi vegna sj√≥kv√≠aeldisins √ĺar. En s√ļ laxal√ļs heggur einnig sk√∂r√į √≠ ra√įir √ĺeirra sm√°u laxastofna sem √ĺarna eiga hlut a√į m√°li. √ěau g√∂gn m√≠n sendi √©g atvinnuveganefnd Al√ĺingis sem hluta af vi√įb√≥tarums√∂gn minni um frumvarpi√į. √ě√¶r sta√įreyndir s√Ĺna √° sk√Ĺran h√°tt √ĺa√į misr√©tti sem felst √≠ √ĺv√≠ ef al√ĺingismenn √°kve√įa a√į sam√ĺykkja frekari v√∂xt sj√≥kv√≠aeldis af √ĺessu tagi, √°n √ĺess a√į s√Ĺna s√≥masamlega vi√įleitni til √ĺess a√į reyna a√į tryggja hag sl√≠kra laxa- og g√∂ngusilungsstofna.                                                                  
Ska√įab√≥taskylda r√≠kisins                                         

Eldi √≠ opnum sj√≥kv√≠um er leyft af h√°lfu stj√≥rnvalda, enda √ĺ√≥tt lj√≥st s√© a√į √ĺv√≠ fylgir a√į ve√į eru tekin √≠ heilbrig√įi og tilvistargrundvelli laxastofna og fleiri √ĺ√°tta l√≠fr√≠kis √ćslands. Af √ĺv√≠ lei√įir a√į √°byrg√į stj√≥rnvalda er mikil var√įandi √ĺa√į a√į lagaumgj√∂r√įin  feli ekki √≠ s√©r brotalamir sem fr√≠a eldisa√įilana fr√° √ĺeirri √°byrg√į sem √ĺeir eiga a√į fullu a√į bera var√įandi tilfallandi tj√≥n sem √ĺeir valda √° √≠slensku l√≠fr√≠ki, hvort sem √ĺa√į er t√≠mabundi√į e√įa √≥afturkr√¶ft. √Ā me√įal sl√≠kra galla sem algerlega √≥t√¶kt er a√į s√©u l√∂gfestir, er n√ļgildandi st√≥rgalla√į √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar sem mismunar laxastofnum landsins. Ef af √ĺv√≠ ver√įur √ĺ√° jafngildir √ĺa√į einfaldlega yfirl√Ĺsingu √ĺess efnis a√į fyrst Hafranns√≥knastofnun sem er forsj√°ra√įili stj√≥rnvalda √≠ √ĺessum efnum sj√°i ekki tilefni til a√į taka √°kve√įna laxastofna inn √≠ √°h√¶ttumat erf√įabl√∂ndunar, √ĺ√° ver√įi ekki h√¶gt a√į gera √ĺ√° kr√∂fu √° hendur eldisa√įilum a√į √ĺeir s√©u √°byrgir komi til √ĺess a√į √ĺeir laxastofnar ver√įi fyrir tj√≥ni vegna eldis √° laxi √≠ sj√≥kv√≠um. Me√į samb√¶rilegum r√∂kum m√° segja a√į h√∂fundar lagafrumvarpsins, og a√į endingu √ĺeir √ĺingmenn sem sam√ĺykkja myndu √ĺa√į √≠ n√ļverandi mynd, v√¶ru a√į einnig √ļtvista √°byrg√į eldisfyrirt√¶kja til r√≠kisins vegna tj√≥ns sem hl√Ĺst √° fiskistofnum vegna laxal√ļsar og sj√ļkd√≥ma sem runnir eru fr√° sj√≥kv√≠aeldi. √ěetta er sagt √≠ lj√≥si √ĺess a√į stj√≥rnv√∂ldum hefur veri√į kynnt s√ļ mikilvirka h√¶tta n√¶st sj√≥kv√≠aeldissv√¶√įum sem stafar af √ĺv√≠ a√į starfr√¶kja ekki skilvirkt og s√≠virkt √°h√¶ttumat og tilheyrandi ska√įaminnkandi vi√įbrag√įs√°√¶tlanir vegna √ĺeirrar √≥gnar sem n√°tt√ļrulegum laxa- og g√∂ngusilungsstofnum stafar af laxal√ļs og sj√ļkd√≥mum sem runnir eru fr√° sj√≥kv√≠aeldi h√©r vi√į land.                                                                                                                  
Hagsmunaárekstrar Hafrannsóknastofnunar

Alltumlykjandi starfsemi Hafranns√≥knastofnunar fyrirgerir hlutleysi hennar og spillir √ĺv√≠ √ļrlausn √°litam√°la er var√įa sj√≥kv√≠aeldi. Lagafrumvarpi√į sem n√ļ er √≠ me√įf√∂rum Al√ĺingis gerir r√°√į fyrir √ĺv√≠ a√į Hafranns√≥knastofnun s√© √°fram altumlykjandi hva√į var√įar sj√≥kv√≠aeldi og √°hrif √ĺess √° n√°tt√ļrulega fiskistofna, allt fr√° mati √° leyfilegu eldismagni, til ranns√≥kna, umsagna og eftirlits. √ěa√į eitt og s√©r a√į sami a√įilinn sj√°i fyrir h√∂nd stj√≥rnvalda um alla √ĺessa √ĺ√¶tti er var√įa b√¶√įi eldislax sj√≥kv√≠anna og n√°tt√ļrulega laxstofna sem √ĺa√į eldi hefur √°hrif √°, felur √≠ s√©r √≥l√≠√įandi hagsmuna√°rekstra. S√ļ a√įfer√įafr√¶√įi felur ekki einungis √≠ s√©r a√į hlutleysi Hafranns√≥knastofnunar er fyrir bor√į bori√į, heldur b√Ĺ√įur einnig upp √° a√į √°litam√°l f√°ist ekki leyst vegna brig√įa sem h√¶gt er a√į bera √° hlutleysi stofnunarinnar. Nokku√į sem mun l√≠klega lei√įa til √ĺess a√į r√≠ki√į skapi s√©r af √ĺeim s√∂kum ska√įab√≥taskyldu algerlega a√į √≥√ĺ√∂rfu.H√©r er vi√į h√¶fi a√į l√≠ta √° hluta √ĺeirra hlutverka Hafranns√≥knastofnunar sem um r√¶√įir. 

 - Hafranns√≥knastofnun  √°kvar√įar √≠ hva√įa m√¶li m√° ala lax √≠ sj√≥kv√≠aeldi.                                                             - Hafranns√≥knastofnun gegnir lykilhlutverki √≠ ranns√≥knum er var√įa sj√≥kv√≠aeldi √° laxi.                                       - Hafranns√≥knastofnun gefur ‚Äěhlutlausar‚Äú umsagnir √ĺar sem eigin verk koma   vi√į s√∂gu.                                   - Hafranns√≥knastofnun sinnir eftirliti √° erf√įabl√∂ndun √° ‚Äěhlutlausan‚Äú h√°tt - m.a. √° norsk√¶ttu√įum eldislaxi sem sleppa mun √ļr fyrirhugu√įu sj√≥kv√≠aeldi √ĺeirra.                                        

S√° framgangsm√°ti a√į Hafranns√≥knastofnun gefi umsagnir og sinni eftirliti sem var√įa √ĺeirra eigin st√∂rf er me√į miklum √≥l√≠kindum. √ěv√≠ √ĺar eru s√©rfr√¶√įingar Hafranns√≥knastofnunar fengnir til a√į gefa √≥vilhallt mat um eigin st√∂rf e√įa samstarfsmanna sinna, mat sem aldrei getur or√įi√į anna√į en hlutdr√¶gt. √ěv√≠ Hafranns√≥knastofnun hefur sj√°lf √ļtb√ļi√į a√įfer√įafr√¶√įina sem afmarkar starfsemi fiskeldis √≠ sj√≥kv√≠um sem vi√į s√∂gu kemur me√į einum e√įa √∂√įrum h√¶tti √≠ √°greiningsm√°lum sem √ĺarfnast umsagna um m√∂guleg √°hrif eldisins √° n√°tt√ļrulega laxastofna og a√įra √ĺ√¶tti l√≠fr√≠kisins. Auk √ĺess sem √ĺ√¶r ranns√≥knir e√įa s√° skortur √° ranns√≥knum sem vi√į s√∂gu kemur er einnig √° √ĺeirra sn√¶rum.                                                                                    
Hlutleysi er forsenda fars√¶ldar                             

Tryggja √ĺarf hlutleysi √≠ starfsumhverfi sj√≥kv√≠aeldis √° laxi. H√©rlendis hefur f√≥lk vanist √Ĺmsu vegna sm√¶√įar samf√©lagsins var√įandi √ĺa√į a√į opinberir a√įilar gegni mismunandi hlutverkum √≠ senn √ĺar sem hagsmunir fara ekki saman. S√° vettvangur sem h√©r um r√¶√įir felur √≠ s√©r gr√≠√įarlega hagsmuni, sem eru √≠ h√ļfi og √ĺ√° √∂√įru fremur fyrir √≠slenska laxastofna og g√∂ngusilungsstofna. Jafnframt lei√įir n√ļverandi tilh√∂gun til √ĺess a√į sl√°andi hagsmuna√°rekstra er a√į finna √° milli mismunandi hlutverka sem Hafranns√≥knastofnun gegnir og nefnd hafa veri√į. √Āstandi√į mun versna til muna ef svo fer sem horfir a√į frumvarpi√į b√¶ti frekari meinv√∂rpum √≠ starfsumhverfi sj√≥kv√≠aeldis √≠ sta√į √ĺess a√į grei√įa √ļr √ĺeim √≥lestri sem √ĺar er r√≠kjandi me√į tilheyrandi √°h√¶ttu fyrir √≠slenska laxa- og g√∂ngusilungsstofna. √ěegar st√≥rv√¶gilegir mismunandi hagsmunir takast √° √ĺ√° gegna fj√°rhagslegir hagsmunir oft veigamiklu hlutverki var√įandi √ĺa√į hver √ļtkoman ver√įur. √ć tilfelli Hafranns√≥knastofnunar sem heildar, √ĺ√° er lj√≥st til d√¶mis a√į fiskeldis- og fiskr√¶ktarsvi√į stofnunarinnar hefur a√įra hagsmuni a√į verja fj√°rhagslega og faglega en ferskvatnsl√≠fr√≠kissvi√į Hafranns√≥knastofnunar.  Var√įandi fj√°rhagslega hagsmuni √ĺ√° m√° geta √ĺess a√į n√ļ √ĺegar eru styrkir sem Hafranns√≥knastofnun √ĺiggur umtalsver√įir vegna matsger√įa √° bur√įar√ĺoli fjar√įa vegna sj√≥kv√≠aeldis og vegna ranns√≥kna er tengjast me√į beinum h√¶tti sj√≥kv√≠aeldi √° laxi og √°hrifum √ĺess √° n√°tt√ļrulega fiskistofna -  √ĺeir styrkir eru √∂rt vaxandi hluti af fj√°rm√∂gnun Hafranns√≥knastofnunar. √ěannig hefur Hafranns√≥knastofnun (Hafranns√≥knastofnun og Vei√įim√°lastofnun sem sameina√įist Hafranns√≥knastofnun 2016) √ĺegi√į um 300 millj√≥nir kr√≥na af √ĺeim 400 millj√≥num kr√≥na sem Umhverfissj√≥√įur sj√≥kv√≠aeldis hefur veitt √° fj√∂gurra √°ra starfst√≠ma s√≠num (2015-2018), auk styrkja sem √ĺegnir hafa veri√į fr√° Fiskr√¶ktarsj√≥√įi og m√∂gulega fleiri a√įilum til samskonar ranns√≥kna. Miki√į og vaxandi v√¶gi fiskeldisins √≠ st√∂rfum Hafranns√≥knastofnunar s√Ĺnir eitt og s√©r a√į mi√įa√į vi√į n√ļverandi a√įst√¶√įur √ĺ√° er e√įlilegt a√į hlutleysi Hafranns√≥knastofnunar s√© dregi√į √≠ efa enda skarast hagsmunir, √ĺar sem rekstrarstrarfj√°rmunir stofnunarinnar og mismunandi faglegir hagsmunir koma vi√į s√∂gu.  

Hlustum √° raddir skynseminnar                  

N√°tt√ļruvernd √≠ eigin landi endurspeglar umhverfisvitund √ĺj√≥√įarinnar. Undanfari√į hefur miki√į veri√į r√¶tt um vilja √ćslendinga til a√į l√°ta gott af s√©r lei√įa √≠ loftslagsm√°lum og √∂√įrum sl√≠kum framfaram√°lum sem b√¶tt geta umhverfi og l√≠fsskilyr√įi h√©r √° j√∂r√į. Umhverfism√°lin sem tengjast sj√≥kv√≠aeldi hafa afskaplega miki√į v√¶gi b√¶√įi √ĺegar liti√į er til √°hrifannna innanlands og √° al√ĺj√≥√įav√≠su. √Āst√¶√įan er einfaldlega s√ļ a√į starfsemin setur l√≠fr√≠ki landsins √≠ h√¶ttu og sl√≠kri r√°√įst√∂fun fylgir mikil √°byrg√į sem √ĺarf a√į sinna vegna √ĺeirrar n√°tt√ļru sem okkur ber skylda til a√į vernda. Ef vi√į sinnum ekki √ĺeim skyldum l√≠kt og umr√¶tt frumvarp ber me√į s√©r, √ĺ√° gjalda √≠ senn √≠slensk n√°tt√ļra og or√įspor okkar √° vettvangi umhverfism√°la.  
N√Ĺ sk√Ĺrsla Sameinu√įu √ĺj√≥√įanna fr√° IPBES nefndinni sem bygg√į er √° gr√≠√įarmikilli samantekt v√≠sindagagna, s√Ĺnir √°√įur √≥√ĺekkt √≥fremdar√°stand hva√į var√įar hnignun l√≠fr√≠kisins √° veraldarv√≠su. Sk√Ĺrslan f√≥l √≠ s√©r √°kall til √ĺj√≥√įa heims um √ļrb√¶tur. Segja m√° a√į s√ļ sk√Ĺrsla s√© mikilv√¶gasti minnismi√įinn um langa hr√≠√į sem √ćslendingum hefur borist var√įandi mikilv√¶gi √ĺess a√į vi√į sinnum n√°tt√ļruverndarskyldum okkar, og √ĺv√≠ lj√≥st a√į √≠slenskum stj√≥rnv√∂ldum ber r√≠k skylda til a√į taka r√°√įandi hlutverk sitt √≠ n√°tt√ļruvernd h√©rlendis grafalvarlega. Efst √ĺar √° bla√įi er a√į sporna vi√į √ĺeim alvarlega heimatilb√ļna vanda sem stj√≥rnv√∂ld gangsettu me√į sj√≥kv√≠aeldi √° laxi. H√©r er einnig vi√į h√¶fi a√į geta √°kalls David Attenborough fyrr √° √ĺessu √°ri til varnar n√°tt√ļrulegum laxi √° veraldarv√≠su; √°kalls sem vitna√įi um st√≥ran √ĺ√°tt sj√≥kv√≠aeldis √≠ hnignun laxastofna. R√∂ksemdir v√≠sindamanna Sameinu√įu √ĺj√≥√įanna og David Attenborough √≠ √ĺessum efnum dregur enginn √≠ efa. √ě√¶r r√∂ksemdir s√Ĺna a√į √ĺa√į eina r√©tta sem al√ĺingismenn √ćslendinga geta gert √≠ m√°lum hins st√≥rgalla√įa frumvarps, er a√į fresta afgrei√įslu √ĺess  til n√¶sta √ĺings. 

√ć greininni er vitna√į til √≠tarlegra uppl√Ĺsinga sem greinarh√∂fundur J√≥hannes Sturlaugsson hefur sett fram og birt √≠ eftirt√∂ldum erindum til stj√≥rnvalda.

Ums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um frumvarp var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 29 
mars 2019.
Sj√° vef Al√ĺingis: https://www.althingi.is/altext/erindi/149/149-4946.pdf                                               

Vi√įb√≥tarums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um frumvarp var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 6. ma√≠ 2019.
Sj√° vef Al√ĺingis: https://www.althingi.is/altext/erindi/149/149-5418.pdf  

Ums√∂gn J√≥hannesar Sturlaugssonar um dr√∂g a√į frumvarpi var√įandi √Ĺmsar breytingar √° l√∂gum er var√įa fiskeldi. 13. Jan√ļar 2019.
Sj√° samr√°√įsg√°tt stj√≥rnarr√°√įsins: https://samradsgatt.island.is/oll-mal/$Cases/Details/?id=1256&uid=b3fb62b5-6a17-e911-944c-005056850474

 

H√©r er tengill √° greinina eins og h√ļn var sett upp √≠ Fr√©ttabla√įinu me√į gl√¶silegum myndum eftir Golla: https://www.frettabladid.is/skodun/orlog-islenskra-laxastofna-eru-nu-i-hondum-althingismanna/

...
Norsk√¶tta√įur eldislax √ļr sj√≥kv√≠um, ska√įvaldur √≠ √≠slenskri n√°tt√ļru

Page 1 of 6

Reports

  Hradastadir 1

  IS-271 Mosfellsbaer

  ICELAND


  SEND US A MESSAGE

  Email: laxfiskar@laxfiskar.is

  Tel: + 354 - 664 7080